سناریوپردازی درباره آینده آموزش و پرورش در ایران با در نظر گرفتن قابلیت های رو به رشد هوش مصنوعی

در عصر تحولات پرشتاب فناورانه،به ویژه در حوزه هوش مصنوعی، نظام های آموزش و پرورش با پرسش های بنیادینی درباره آینده خود مواجه اند.دراین مقاله با هدف بررسی سناریوهای آینده آموزش و پرورش در ایران با در نظر گرفتن قابلیت های رو به رشد هوش مصنوعی تلاش شده تا تصاویر روشنی از آینده این فناوری در سطح آموزش و پرورش کشور تصویرسازی گردد. جامعه مشارکت کنندگان از بین صاحب نظران، اساتید و خبرگان علمی از طریق روش نمونه گیری غیراحتمالی هدفمند انتخاب شدند. روش گردآوری اطلاعات نیز بر اساس مطالعات کتابخانه ای و میدانی بوده است. در این مقاله، در گام نخست، ۳۵ پیشران از طریق مطالعات کتابخانه ای شناسایی شد. سپس با بهره گیری از ابزارهای تحلیل ادبیات، مقیاس لیکرت، مصاحبه با خبرگان و نرم افزار میک مک، ۱۸ پیشران به عنوان پیشران های اثرگذار و ۴ مورد از آن ها به عنوان پیشران های کلیدی تشخیص داده شدند؛ که پس از تعیین میزان اهمیت و عدم قطعیت این پیشران ها، در نهایت دو پیشران «یادگیری تعاملی» و «همکاری معلم و دانش آموز» به عنوان محورهای اصلی سناریونویسی انتخاب شدند. بر این اساس، چهار سناریو با عناوین «روزگار هوشمند»، «انتخاب های محافظه کارانه»، «انسان زدایی بی پروا» و «انسان بیگانه شده» به روش شبکه کسب وکار جهانی تدوین گردید. در سناریوی «روزگار هوشمند»، آموزش و پرورش ایران با بهره گیری از یادگیری تعاملی و مشارکت فعال انسانی، به بستری برای پرورش خلاقیت، تقویت تفکر انتقادی و تحقق عدالت آموزشی تبدیل می شود. در مقابل، سناریوهای «انسان زدایی بی پروا» و «انسان بیگانه شده» هشدارهایی جدی درباره حذف تدریجی نقش انسان، گسست ارتباطی و غلبه رویکردهای ماشینی در فرایند آموزش ارائه می دهند. سناریوی «انتخاب های محافظه کارانه» نیز نشان می دهد که حتی در صورت بهره گیری از فناوری و تعامل آموزشی، در غیاب همکاری انسانی، تحول واقعی در نظام آموزشی رخ نخواهد داد؛ موضوعی که با واقعیت های کنونی آموزش و پرورش ایران، جایی که نوآوری ها اغلب با احتیاط، تاخیر و مقاومت فرهنگی مواجه اند، هم خوانی دارد.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، سناریو پردازی ، هوش مصنوعی ، آموزش و پرورش