معماری به مثابه تاب آوری: از الهام گیری بیومیمتیک تا بازسازی تطبیقی میراث تاریخی در مواجهه با بحران های طبیعی و انسانی (نمونه موردی ربع رشیدی تبریز)

بیان مسئله: در سال های اخیر، افزایش فراوان بحران های طبیعی و انسانی نظیر زلزله، جنگ و تغییرات اقلیمی، چالش های جدی در حفاظت و بازسازی میراث معماری تاریخی ایجاد کرده است. رویکردهای رایج مرمت و بازسازی عمدتا ماهیتی بازتولیدی و کالبد محور دارند و کمتر به سازوکارهای انطباقی، زمان مند و تاب آور در سطح ماده توجه کرده اند. در این میان، بیومیمتیک به عنوان رویکردی مبتنی بر الهام از منطق رفتاری و فرایندی طبیعت، می تواند بستری نظری برای بازاندیشی در بازسازی تطبیقی میراث تاریخی فراهم آورد؛ به ویژه هنگامی که از تقلید صرف فرمی فراتر رفته و به رفتار مصالح معطوف شود.هدف پژوهش: پژوهش حاضر با تمرکز بر بیو آهک (Bio-Lime) به عنوان مصداقی از بیومیمتیک ماده محور، به تبیین ظرفیت های مصالح آهکی خودترمیم شونده در مرمت و بازسازی تطبیقی میراث معماری می پردازد.روش پژوهش: روش تحقیق مبتنی بر تحلیل تطبیقی و مرور نظام مند مطالعات انجام شده در حوزه مصالح خودترمیم شونده، ملات های آهکی و افزودنی های زیست پایه در سال های اخیر است. مطالعات منتخب براساس شاخص هایی چون نوع ماده، سازوکار خودترمیمی، میزان سازگاری با مرمت تاریخی و پیامدهای عملکردی تحلیل شده اند.نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که برخلاف سیستم های متداول خودترمیم شونده مبتنی بر بتن، مصالح آهکی و به ویژه بیو آهک به واسطه فرایندهای طبیعی کربناته شدن، هیدراسیون مجدد و اصلاح ریزساختار، از ظرفیت ذاتی برای خودترمیمی تدریجی، کم انرژی و سازگار با بستر تاریخی برخوردارند. یافته ها حاکی از آن است که افزودنی های زیست پایه می توانند این ظرفیت را به صورت هدفمند تقویت کرده و بدون ایجاد ناسازگاری شیمیایی، به افزایش دوام و تاب آوری کالبدی بناهای تاریخی کمک کنند. بر این اساس، پژوهش حاضر چارچوبی مفهومی برای بازسازی تطبیقی مبتنی بر بیومیمتیک ماده محور پیشنهاد می کند که می تواند زمینه ساز گذار از مرمت ایستا به بازسازی تطبیقی و آینده نگر در سایت های تاریخی ایران، به ویژه ربع رشیدی تبریز، باشد.

کلیدواژه ها:

بیومیمتیک ، تاب آوری معماری ، میراث تاریخی ، بازسازی تطبیقی ، بیو آهک.