تعارض توسعه شهری و حفاظت از میراث معماری در شهرهای تاریخی ایران (تحلیل اثرات مخرب پروژه های توسعه بر بافت های میراثی تبریز و یزد)

بیان مسئله: تنش میان الزامات توسعه شهری مدرن (تجاری سازی و زیرساخت های گردشگری) و ضرورت حفاظت از میراث معماری، یکپارچگی بافت های تاریخی تبریز و یزد را تهدید می کند. فقدان مستندسازی دقیق و ضعف در اجرای قوانین حفاظتی نیز این بحران را تشدید کرده است.هدف پژوهش: هدف از این پژوهش، تحلیل کمی و کیفی اثرات مخرب توسعه بر میراث معماری، شناسایی الگوهای فضایی تخریب و ارزیابی اثربخشی چهارچوب های حفاظتی موجود است. روش پژوهش: این پژوهش از روش «ترکیبی با طرح تبیینی متوالی» و مبتنی بر پارادایم «منظر شهری تاریخی (HUL)» بهره برده است. در فاز کمی، ۱۵۶ پلاک میراثی به عنوان «حسگر شهری» پیمایش میدانی و تحلیل GIS شدند. در فاز کیفی، با استفاده از استراتژی «نمونه گیری آشیانه ای» و تمرکز بر «موارد انحرافی»، ۴۷ مصاحبه با ذی نفعان پلاک های دارای بیشترین تخریب انجام شد تا مشاهدات خرد به صورت استقرایی تعمیم یابند.نتیجه گیری: یافته ها تایید می کنند تغییرات خرد به طور سیستماتیک باعث دگرگونی مخرب کلان شده اند؛ به طوری که ۶/۳۴درصد از نمونه های تبریز (عمدتا بازآفرینی تجاری در بازار) و ۶/۲۸درصد در یزد (هتل سازی شتاب زده در فهادان) دچار تخریب ساختاری شده اند. پژوهش سه سازوکار اصلی شامل «تخریب پنهان»، «ناپایداری سازه ای» و «اعیان نشینی» را شناسایی کرده و بر لزوم گذار فوری به رویکرد حفاظتی HUL تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

توسعه شهری ، میراث معماری ، شهرهای تاریخی ، گسترش تجاری ، تاثیر گردشگری ، حفاظت فرهنگی.