بازاندیشی حقوق داده ها در عصر هوش مصنوعی: چالش ها و راهکارهای حفاظت از حریم خصوصی در نظام های حقوقی ایران

پیشرفت های شتابان در فناوری هوش مصنوعی، چالش های بی سابقه ای را در حوزه حفاظت از داده های شخصی پدید آورده و نظام های حقوقی موجود، به ویژه در ایران را با کاستی های بنیادین مواجه ساخته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی، به تحلیل انتقادی این چالش ها و ارائه راهکار می پردازد. یافته های کلیدی پژوهش نشان می دهد که چالش هایی نظیر «مسئله جعبه سیاه»، تعارض میان اصل حداقل سازی داده ها با نیاز هوش مصنوعی به داده های انبوه، و ناکارآمدی مفهوم سنتی رضایت آگاهانه، چهارچوب های حقوقی فعلی را بی اثر ساخته اند. تحلیل نظام حقوقی ایران آشکار می سازد که قانون جرایم رایانه ای به دلیل رویکرد کیفری و فقدان مفاهیم حمایتی، فاقد ظرفیت لازم برای مواجهه با این تهدیدات نوین است. این مقاله در پاسخ به این خلاها، بر ضرورت بازتعریف مفاهیم بنیادین مانند «حق فراموش شدن» و «شفافیت» تاکید کرده و یک چهارچوب جامع حقوقی-فنی را پیشنهاد می کند. نوآوری اصلی این چهارچوب، ارائه «مدل مسئولیت پذیری توزیع شده» و تاکید بر ایجاد یک نهاد تنظیم گر مستقل است که با برقراری تعادل میان صیانت از حقوق بنیادین شهروندان و پیشبرد نوآوری فناورانه، مسیری متوازن برای تنظیم گری هوش مصنوعی در ایران ترسیم می نماید

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حفاظت از داده های شخصی ، حقوق داده ها ، حریم خصوصی ، تنظیم گری ، قانون جرایم رایانه ای ، مسئولیت پذیری توزیع شده ، ایران.