<span lang="FA">خوانش معماری<span dir="LTR" lang="FA">‎<span lang="FA">محور مولفه<span dir="LTR" lang="FA">‎<span lang="FA">های حس مکان در سینمای ملودرام دهه شصت ایران (مطالعه موردی: فیلم سینمایی مادر)

سینمای ملودرام ایران، به‎ویژه در دهه ۱۳۶۰ هجری شمسی، یکی از مهم‎ترین بسترهای بازنمایی تجربه‎های عاطفی، روابط خانوادگی و زیست‎جهان روزمره بوده است. بااین‎حال، بخش عمده‎ای از مطالعات انجام‎شده در این حوزه، تمرکز خود را بر روایت، مضمون و شخصیت‎پردازی معطوف کرده و نقش سازمان‎دهی فضایی و کیفیت‎های مکانی صحنه‎ها در شکل‎گیری تجربه ادراکی مخاطب کمتر به صورت نظام‎مند مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با رویکردی میان‎رشته‎ای و با اتکا بر مبانی نظری معماری، به خوانش معماری‎محور مولفه‎های حس مکان در سینمای ملودرام می‎پردازد. در این راستا، ابتدا با بهره‎گیری از نظریات معماری و ادراک محیط، یک مدل مفهومی تحلیلی مبتنی بر سه مولفه اصلی حس مکان شامل کالبد، معنا و فعالیت استخراج و تبیین شده است. سپس، به‎منظور عملیاتی‎سازی این مدل در بستر سینما، اصول جهت‎یابی حسی–مکانی صحنه شامل طرح‎ریزی، تعیین‎جا و توپولوژیک به عنوان سازوکارهای فضایی–ادراکی تحلیل معرفی شده‎اند. روش تحقیق پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل موردی است. پس از بررسی مقدماتی فیلم‎های شاخص ملودرام ایرانی دهه ۱۳۶۰، فیلم سینمایی مادر ساخته علی حاتمی، بر اساس معیارهای فضایی، کالبدی و روایی و با بهره‎گیری از روش نمونه‎گیری خوشه‎ای به عنوان نمونه نهایی انتخاب شد. تحلیل سکانس‎های منتخب فیلم نشان می‎دهد که فضا در مادر صرفا بستری خنثی برای روایت نیست، بلکه از طریق هم‎نشینی مولفه‎های حس مکان با اصول جهت‎یابی صحنه، به عاملی فعال در سازمان‎دهی روایت، هدایت ادراک مخاطب و تعمیق تجربه ملودراماتیک بدل می‎شود. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تغییرات کیفی روایت، الگوهای مکث و حرکت شخصیت‎ها و مرکزیت فضایی خانه، در قالب یک نظام فضایی–ادراکی قابل تحلیل‎اند که به شکل‎گیری حس تعلق و درون‎بودگی می‎انجامد. درنهایت، پژوهش حاضر با ارائه یک چارچوب تحلیلی معماری‎محور، امکان خوانش نظام‎مند سینمای ملودرام از منظر حس مکان را فراهم می‎سازد؛ چارچوبی که قابلیت کاربرد در تحلیل دیگر آثار این ژانر را نیز داراست.

کلیدواژه ها:

سینمای ملودرام ، حس مکان ، میزانسن ، جهت‎یابی فضایی ، فیلم مادر