تحلیل و نقد آراء حکیم سبزواری در مساله استجابت دعاهای حاجت خواهانه

قرآن، عدم استجابت دعای مشرکین را دلیل بر بطلان شرک و گمراهی داعیان و استجابت دعاهای واقعی و خالصانه را دلیل وجود خدا و یگانگی او می داند. برآورده نشدن برخی از حوائج خداباوران این ادعا را به چالش می کشد. در پاسخ به این مسئله، حکیم سبزواری مانند برخی از حکمای پیش از خود، مستجاب نشدن برخی از دعاهای حاجت خواهانه را ناشی از تمام نبودن استعداد داعی یا مطلوب او، مصادمت با نظام کل یا نظامات جرئی دیگر، مخالفت زبان حال با زبان قال و مصلحت نبودن تحقق خواسته داعی می داند. وی استجابت دعوات را به قوت نفس داعی نسبت می دهد. این مقاله، با روی کردی درون دینی جامعیت این نظریه را نقض می کند و از منظر برون دینی با تحلیل منطقی مبانی نظریه مذکور، ناکارآمدی آن را نشان می دهد.شواهد درون دینی گواه آن است که این نظریه نه می تواند تحقق برخی درخواست هایی را که امکان استعدادی وقوع آن ها وجود ندارد، تبیین نماید و نه می تواند برآورده نشدن برخی ادعیه پیامبران را که بر اساس نظریه مذکور در اوج توانایی نظری و عملی بوده اند، توجیه کند. تحلیل و ارزیابی منطقی مبانی نظریه مذکور نیز نشان می دهد: برخی از مفاهیم انتزاعی به کار رفته در این نظریه و قواعد پیش فرض آن از قبیل: «استعداد»، «استدعای نظام کل یا نظامات جرئی دیگر»، «زبان حال» و قاعده «کل حادث مسبوق بقوه و ماده تحملها»، مبهم یا محل تامل و تردید است. افزون بر این که پاسخ های کلی و فلسفی نمی تواند تبیین مناسبی برای مستجاب نشدن ادعیه خاص باشد.

کلیدواژه ها:

حکیم سبزواری ، دعا ، استجابت ، استعداد ، نظام