تطور مفهوم «وکالت سیاسی» و انتقال از حاکمیت قدسی به اقتدار عرفی در عصر زندیه: یک تحلیل حقوقی-سیاسی

این پژوهش با هدف تحلیل تحول مفهوم «وکالت سیاسی» و گذار از مبانی حاکمیت قدسی به اقتدار عرفی در عصر زندیه انجام شده است. مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه منابع تاریخی و مطالعات معاصر، به واکاوی دگردیسی معنایی لقب «وکیل الرعایا» در گفتمان سیاسی کریم خان زند می پردازد. یافته ها نشان می دهد که تغییر از «وکیل الدوله» به «وکیل الرعایا»، صرفا یک تغییر زبانی نبوده، بلکه نشانگر انتقال منبع مشروعیت از امر قدسی (نیابت الهی و تبار شاهی) به زمینه عرفی مبتنی بر کارآمدی، تامین امنیت، عدالت و خدمت گزاری به مردم بوده است. این گذار با تفکیک نسبی حوزه سیاست از نهاد دین و تاکید بر مصلحت عمومی همراه بود. با این حال، الگوی وکالت سیاسی به دلیل وابستگی به شخص کریم خان، فقدان نهادینه سازی، و تناقض با ساختارهای قبیله ای، نتوانست پس از وی تداوم یابد. نتیجه آن که عصر زندیه به مثابه تجربه ای پیشاتئوریک و نقطه عطفی در تاریخ اندیشه سیاسی ایران، نخستین جرقه های گذار به مشروعیت عرفی را نمایان ساخت

کلیدواژه ها:

وکالت سیاسی ، مشروعیت عرفی ، زندیه ، کریم خان زند ، حاکمیت قدسی