واکاوی جایگاه قاعده درء و اصل برائت در ایران با تاکید بر رویه قضایی

قاعده درء و اصل برائت از بنیادی ترین اصول دادرسی کیفری به شمار می آیند که با کارکردی بازدارنده، مانع از صدور احکام ناعادلانه و تضییع حقوق متهم می شوند. اهمیت این اصول نه تنها در ایفای نقش به عنوان ابزار تضمین عدالت کیفری است، بلکه در سطحی عمیق تر، به صیانت از کرامت انسانی و تقویت اعتماد عمومی به نظام عدالت کیفری نیز منجر می شوند. ضرورت پژوهش حاضر از آن جهت است که با توجه به تحولات تقنینی، پیچیدگی روزافزون دعاوی کیفری و نقش فزاینده اسناد بین المللی، بازاندیشی جایگاه این اصول و نسبت آن ها با سایر قواعد حقوقی بیش از هر زمان دیگری احساس می شود.هدف اصلی این مقاله، تحلیل نقش قاعده درء در جرایم کیفری از منظر تفسیر قوانین، بررسی تاثیر قواعد ادله اثباتی در پذیرش این قاعده و مطالعه تطبیقی جایگاه اصل برائت و قاعده درء در حقوق ایران و حقوق کیفری کشورهای اسلامی است. افزون بر این، پژوهش به بررسی جایگاه این اصول در حمایت از حقوق دفاعی متهم، تحلیل تعارض آن ها با سایر اصول دادرسی کیفری و تبیین چالش های اجرایی اصل برائت در فرآیندهای پیچیده و چندبعدی می پردازد.روش تحقیق به کار رفته، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای و اسنادی است که امکان واکاوی مبانی نظری و تحلیل تطبیقی نظام های حقوقی را فراهم می آورد. یافته ها نشان می دهد که قاعده درء و اصل برائت، علاوه بر نقش بازدارنده در برابر محکومیت های ناروا، با بهره گیری صحیح از قواعد ادله اثباتی می توانند به ارتقای استانداردهای دادرسی عادلانه کمک کنند. همچنین، نتایج تطبیقی میان ایران، کشورهای اسلامی و اسناد بین المللی حقوق بشر آشکار می سازد که علی رغم تفاوت های تفسیری، همگرایی معناداری در پذیرش نقش بنیادین این اصول در حمایت از حقوق دفاعی متهم و تضمین عدالت کیفری وجود دارد.

کلیدواژه ها:

قاعده درء ، اصل برائت ، ادله اثبات دعوی ، حقوق دفاعی متهم ، دادرسی کیفری تطبیقی