معرفت دینی و پدیده استعمار؛ ابزار مشروعیت بخش یا کانون مقاومت

این پژوهش به تحلیل نقش پیچیده نهادها و آموزه های دینی در دوره استعمار می پردازد و درصدد است تا نشان دهد چگونه یک خوانش محرف و غیر اصیل از دین می تواند به ابزاری برای مشروعیت بخشی به سلطه استعمارگران تبدیل شود و از سوی دیگر، یک معرفت دینی اصیل به عنوان کانونی برای مقاومت و حفظ هویت و استقلال جوامع عمل کند. روش این مطالعه با رویکردی توصیفی تحلیلی و با استفاده از روش اسنادی کتابخانه ای، به واکاوی نقش معرفت دینی جوامع در تعامل با پدیده استعمار می پردازد. داده ها مبتنی بر تحلیل متون دینی و بیانات آیت الله خامنه ای است. یافته ها حکایت از آن دارد که استعمارگران با بهره گیری از مکانیسم هایی همچون تحریف مفاهیم دینی، ترویج قرائت های سکولار یا متحجر از دین، ایجاد نهادهای دینی دست نشانده و دامن زدن به تفرقه های مذهبی، سعی در به خدمت گرفتن دین برای تثبیت سلطه خود داشتند. در مقابل، جریان های اصیل دینی مبتنی بر «اسلام ناب محمدی» با احیای مفاهیمی چون جهاد، عدالت خواهی، مهدویت و ...، با تقویت روحیه استکبارستیزی، هسته اصلی مقاومت در برابر استعمار را تشکیل دادند. انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی (ره) به عنوان نمونه اعلای تجلی این نقش مقاومتی دین تحلیل شده است. موفقیت پروژه استعماری در گرو خنثی سازی نقش اجتماعی سیاسی دین بوده است، درحالی که تداوم و پیروزی جنبش های آزادی بخش و اصلاحگر مرهون بازگشت به خوانش ناب و انقلابی از دین بوده است. این مطالعه نشان می دهد که احیای معرفت دینی اصیل و تقویت وحدت جهان اسلام، مهم ترین راهبرد برای مقابله با اشکال نوین استعمار است.

کلیدواژه ها:

استعمار ، دین ، مشروعیت بخشی ، مقاومت ، اسلام ناب محمدی ، اسلام آمریکایی ، تحریف دینی ، تفرقه افکنی