تحلیل نظام مند مدیریت بحران اثربخش در کاهش پیامدهای اجتماعی–امنیتی بحران با تاکید بر مدیریت دانش (مطالعه موردی: حادثه آتش سوزی بندر شهید رجایی)

مدیریت بحران در جهان امروز صرفا محدود به مهار خسارت های فیزیکی و زیست محیطی نیست، بلکه ابعاد اجتماعی، اقتصادی و امنیتی هر سانحه را نیز دربرمی گیرد. در دل هر بحران طبیعی یا انسان ساز، یک بحران امنیتی و اجتماعی نهفته است؛ بدین معنا که اگر بحران اولیه به درستی مدیریت نشود، می تواند به ناآرامی های اجتماعی و در نهایت به تهدیدی امنیتی تبدیل شود. حادثه آتش سوزی گسترده بندر شهید رجایی در ششم اردیبهشت ۱۴۰۴ از جمله رخدادهای کم سابقه ای است که آثار فیزیکی، سازمانی و اجتماعی عمیقی بر جای گذاشت و ضرورت بازنگری در نظام جامع مدیریت بحران کشور را آشکار ساخت. هدف پژوهش حاضر، تحلیل نظام مند مدیریت بحران این حادثه با تاکید بر نقش مدیریت دانش در کارآمدی سامانه فرماندهی و کنترل و پیشگیری از تشدید پیامدهای اجتماعی–امنیتی است. پژوهش با رویکردی کیفی و با استفاده از راهبرد مطالعه موردی انجام شده و روش شناسی آن بر اساس مدل پیازپژوهش ساندرز طراحی شده است. داده ها از طریق تحلیل اسناد رسمی، گزارش های دستگاه های اجرایی (از جمله سازمان مدیریت بحران کشور، سازمان بنادر و دریانوردی، شرکت های بیمه و هلال احمر)، منابع علمی معتبر داده ها و منابع ثانویه گردآوری و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی بررسی شده اند.یافته های پژوهش بیانگر آن است که مدیریت دانش، حلقه پیشران کارآمدی سامانه فرماندهی و کنترل در مهار پیامدهای اجتماعی–امنیتی بحران محسوب می شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که با تقویت نظام های تولید، اشتراک و به کارگیری دانش، می توان عملکرد سامانه فرماندهی و کنترل را به صورت نظام مند ارتقا داد و در نتیجه، پیامدهای اجتماعی و امنیتی بحران را به طور موثر مدیریت کرد.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران ، مدیریت دانش ، بحران اجتماعی–امنیتی ، بندر شهید رجایی ، سامانه فرماندهی و کنترل