<span dir="RTL" lang="FA">اندیشه سیاسی ملک الشعرای بهار؛ نقاط اشتراک با گفتمان انقلاب اسلامی

این پژوهش با هدف تبیین و تحلیل وجوه اشتراک اندیشه سیاسی محمدتقی بهار (ملک الشعراء)، به عنوان نماد ادبیات متعهد و روشنفکری عصر مشروطه و پهلوی اول، با گفتمان انقلاب اسلامی ایران انجام شده است. سوالی اصلی پژوهش این است که اندیشه سیاسی ملک الشعرای بهار چه نقاط اشتراکی با گفتمان انقلاب اسلامی دارد؟ این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد مقایسه ای، و با استفاده از تکنیک تحلیل محتوای کیفی متون، به واکاوی این اشتراکات می پردازد. مبانی ارزشی و آرمانی اندیشه بهار در عرصه های استعمارستیزی، عدالتخواهی، استبدادستیزی و احیای هویت ملی-مذهبی، پیش درآمد و زمینه ساز گفتمانی بود که دهه ها بعد در انقلاب اسلامی به کمال رسید و تجلی یافت. اشتراکات بین این دو را می توان در محورهایی چون: استبدادستیزی که در اشعاری چون «دماوندیه» به صراحت به نفی «شاه» و «استبداد» می پردازد، مشاهده کرد. این ستیزه جویی با ساختار سیاسی ظالمانه، به وضوح در گفتمان انقلاب اسلامی که شاه را «طاغوت» و نظامش را «استبدادی» می خواند، بازتاب یافته است. محور دیگر استعمارستیزی و تاکید بر استقلال می باشد. بهار خطر استعمار را به خوبی می شناخت، در قصیده «پیروزی ایران» و مقالاتش در «نوبهار» به مقابله با «نفوذ اجانب» و قراردادهای استعماری مانند قرارداد ۱۹۱۹ پرداخت. این دشمن شناسی و طلب استقلال، هسته مرکزی گفتمان «نه شرقی نه غربی» انقلاب اسلامی و شناسایی «شیطان بزرگ» (آمریکا) به عنوان دشمن اصلی را تشکیل می دهد. محور سوم عدالت خواهی اجتماعی است. دغدغه بهار برای رفع فقر و ظلم از توده مردم، در اشعاری مانند «مرغ سحر» و «ندای وطن» مشهود است، جایی که او به «ستم شهان» اعتراض و دادخواهی برای «مظلومان» می کند. این عدالت طلبی، در شعارهای انقلاب و اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی، به ویژه در تاکید بر حمایت از «مستضعفان» و «پابرهنگان»، به عنوان یک آرمان کلیدی تکرار شده است. اشتراک دیگر را باید بازتعریف هویت ایرانی- اسلامی دانست. بهار به عنوان یک ملی گرای فرهنگی، ایرانیت و اسلامیت را دو روی سکه هویت ایرانی می دانست و در مقالات و اشعاری چون «عید غدیر» بر این تلفیق تاکید می کرد. این نگرش، عینا در گفتمان انقلاب اسلامی که بر احیای تمدن درخشان ایرانی- اسلامی پای می فشرد، وجود دارد. در نتیجه، در «ساحت» ارزش ها و آرمان های کلان، اشتراکات بین اندیشه بهار و گفتمان انقلاب اسلامی قابل انکار نیست.

کلیدواژه ها:

ملک الشعرای بهار ، اندیشه سیاسی ، گفتمان انقلاب اسلامی ، استعمارستیزی ، عدالت خواهی ، استبدادستیزی ، هویت ایرانی- اسلامی ، وطن دوستی ، آزادی خواهی