اثربخشی یک مداخله ی آموزشی چندرسانه ای استاندارد بر دانش و نگرش کارورزان دندانپزشکی نسبت به سرطان های دهانی حلقی مرتبط با HPV: یک مطالعه ی شبه آزمایشی

مقدمه: چشم انداز همه گیرشناختی سرطان های سر و گردن دچار دگرگونی چشمگیری شده است؛ به گونه ای که ویروس پاپیلومای انسانی (Human papillomavirus) HPV در بسیاری از مناطق توسعه یافته و در حال توسعه، از دخانیات به عنوان عامل سبب شناختی اصلی کارسینوم سلول سنگفرشی دهانی حلقی (OPSCC) پیشی گرفته است. با وجود افزایش شیوع HPV در ایران، مطالعات اخیر نشان دهنده ی کمبود جدی آمادگی تشخیصی و وجود انگ اجتماعی گسترده در میان متخصصان دندانپزشکی است. هدف این مطالعه، ارزیابی اثربخشی یک مداخله آموزشی چندرسانه ای ساختاریافته و استاندارد بر دانش و نگرش کارورزان دندانپزشکی درباره ی انتقال HPV، آسیب شناسی آن و پروتکل های واکسیناسیون بود. روش ها: این مطالعه ی شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون/پس آزمون بر روی ۳۵ کارورز دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در سال ۲۰۲۵ انجام شد. شرکت کنندگان با روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند تا نمایندگی مناسب نمونه تضمین شود. برای سنجش دانش و نگرش در خط پایه و یک هفته پس از اجرای مداخله آموزشی دیداری شنیداری اختصاصی، از پرسشنامه ساختاریافته و اعتبارسنجی شده، اقتباس شده از مطالعه کازرانی و همکاران، با روایی محتوایی بالا (۰/۹۰ CVI >) استفاده شد. این مداخله بر پاتوژنسیته ویروس، تشخیص بالینی ضایعات اولیه، و مهارت های مشاوره با بیمار تمرکز داشت. داده ها با استفاده از آزمون t زوجی، آزمون t مستقل و مدل های رگرسیون خطی تحلیل شدند (۰/۰۵ P <). یافته ها: مداخله ی آموزشی باعث بهبود چشمگیر میانگین نمرات دانش شد؛ به طوری که این نمرات از ۲۰/۲۳ ± ۶/۴۱ در خط پایه به ۳۱/۱۷ ± ۲۷۵ پس از مداخله افزایش یافت (۰/۰۰۱ > P) و اندازه اثر بزرگی را نشان داد (۱/۷ = Cohen’s d). نمرات نگرش نیز به طور معناداری از ۱۵/۳۴ ± ۲/۲۱، در محدوده ی خنثی/مردد، به ۱۸/۳۱ ± ۰/۷۶، در محدوده مثبت/حرفه ای، افزایش یافت (۰/۰۰۱ > P) که نشان دهنده کاهش آشکار انگ اجتماعی بود. رگرسیون خطی نشان داد دانش پایه، پیش بینی کننده ی منفی معنادار برای میزان افزایش یادگیری است (۰/۴۱ = β)؛ به این معنا که مداخله توانسته است برای دانشجویانی که در ابتدا شکاف دانشی قابل توجهی داشتند، فرصت آموزشی برابر و موثرتری فراهم کند. برخلاف برخی مطالعات بین المللی پیشین، تفاوت معناداری بر اساس جنسیت در پیامدهای یادگیری مشاهده نشد. نتیجه گیری: یک ماژول آموزشی هدفمند و مبتنی بر چندرسانه، در کاهش شکاف های دانش نظری و تقویت نگرش های حرفه ای مثبت در میان کارورزان دندانپزشکی بسیار موثر است. یافته ها از ادغام چنین مداخلات چندرسانه ای استانداردی در برنامه آموزشی ملی دندانپزشکی حمایت می کند تا توانمندی بالینگران آینده در تشخیص زودهنگام و پیشگیری از بدخیمی های مرتبط با HPV افزایش یابد.

کلیدواژه ها:

واکسن های پاپیلوم ویروس ، کارسینوم سلول سنگفرشی ، آموزش دندانپزشکی ، دانش ، نگرش ها و عملکرد سلامت ، ایران ، مدل باور سلامت