تحلیل زیبایی شناسی طرح و نقش فرش های ایرانی در نگاره های دوره جلایریان (۷۳۷–۸۱۴ ه.ق)

جلایریان با تسلط بر تبریز و جذب هنرمندان ربع رشیدی، زمینه تداوم هنرهای دوره ایلخانی، از جمله فرش بافی را فراهم ساختند. از آنجا که نمونه ای فیزیکی از فرش های این دوره باقی نمانده است، تنها منبع شناخت طرح و نقش آن ها نگاره های نسخه های مصور به شمار می آید. هدف پژوهش شناسایی الگوهای زیبایی شناسی طرح و نقش فرش های جلایری بر اساس نگاره ها و پرسش اصلی چنین است: الگوهای طراحی و نقش پردازی فرش های دوره جلایری چگونه بوده است؟ پژوهش با رویکرد تاریخی و روش توصیفی-تحلیلی انجام شده، ابزار گردآوری داده ها مطالعات کتابخانه ای و اسنادی بوده و جامعه آماری را نمونه های شاخص در دسترس و نسخه های خطی کلیدی تشکیل داده است. داده ها به روش سرشماری گردآوری و کیفی تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد که سنت های ایلخانی همچون طرح های واگیره ای، نقوش گره بی پایان و لوزی های چنگک دار در این دوره تداوم یافته و در کنار آن نوآوری هایی چون حرکت به سوی نقوش گردان اسلیمی، تجربه های رنگی تازه و توجه به حاشیه ها پدیدار شده است. هم زمانی نقوش فرش ها با تزیینات معماری نیز حاکی از وجود زبان بصری مشترک میان هنرهاست. نتیجه گیری پژوهش آن است که دوره جلایری به مثابه «گذرگاه خلاق» میان ایلخانیان و تیموریان عمل کرده و جایگاهی مستقل و اثرگذار در تاریخ فرش ایران دارد.

کلیدواژه ها:

ربع رشیدی ، زیبایی شناسی نقوش ، نگارگری ، فرش بافی ایران ، هنر جلایری