بازتاب عناصر سنتی در هنرهای تجسمی معاصر، بر پایه گفتمان جهانی سازی و آمیزه های فرهنگی با تکیه بر بازخوانی نقش فرش

با فراگیرشدن جهانی سازی و افزایش مهاجرت های بین المللی، هنرهای تجسمی شاهد بروز آمیزه های ترافرهنگی و ترکیبات فراقومیتی شده­اند. در این بستر، هنرمندان دیاسپورا با چالش بازتعریف هویت بومی در مواجهه با گفتمان جهانی روبرو شده اند و می کوشند به انحاء مختلف از عناصر سنتی در آثار خود برای این منظور بهره گیرند. فرش به عنوان یکی از نمادین­ترین این عناصر سنتی، به سبب قابلیت جابه­جایی و همچنین پیوند با مفهوم خانه، بیش از سایر عناصر مورد توجه هنرمندان قرار گرفته است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی، با ابتناء بر رویکردهای پسااستعماری انجام شده است و با هدف تبیین رویکردها و اهداف هنرمندانی با خاستگاه های فرهنگی متفاوت که از فرش یا نقش آن به عنوان عنصر هویت بخش استفاده کرده اند، به چرایی و چگونگی این پدیده می پردازد. پرسش های اصلی پژوهش عبارت اند از: ۱. تاثیر جهانی سازی و بنیادهای فکری پست مدرن بر کاربرد عناصر قومیتی همچون فرش در هنر معاصر چیست؟ ۲. هنرمندان معاصر، به ویژه هنرمندان دیاسپورا، با چه اهداف و رویکردهایی این عناصر را در آثارشان به کار گرفته اند؟ یافته های پژوهش بر مبنای تحلیل آثار ده هنرمند جهان اسلام که به صورت هدفمند انتخاب شدند، نشان می دهد که این آثار، علیرغم تنوع خاستگاه ها، دارای ویژگی های مشترکی همچون جهانی سازی، اقتباس و التقاط فرهنگی هستند. اهداف اصلی آن ها شامل هویت سازی بومی از طریق خلق آمیزه های جدید هنری، به چالش کشیدن تقابل های دوگانه و بازنمایی ناپایداری هویت در عصر حاضر است. همچنین، فرش در این آثار به مثابه ابزاری برای بیان مفاهیمی چون دیگری سازی و رابطه مرکز-حاشیه به­کار رفته­ و نهایتا از یک شئ کاربردی تزئینی به یک رسانه هویتی اجتماعی تبدیل شده است.

کلیدواژه ها:

آمیزه های فرهنگی ، جهانی سازی ، فرش ، هنر معاصر ، هویت