بازنمایی مضامین سازمان دهنده وفاق جمعی؛ به سوی ارائه الگوی مفهومی تحقق هم آوایی در عمل برنامه ریزی شهری

دگرگونی های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جوامع شهری و ظهور منافع و ارزش های متعارض، برنامه ریزی شهری معاصر را به سوی ضرورت وفاق جمعی و همگرایی دخیلان برای درک منافع مشترک سوق داده است؛ با این حال، وفاق به عنوان مفهومی مستقل و چندبعدی در ادبیات برنامه ریزی شهری، نیازمند تبیین عمیق نظری و ساختاری است. پژوهش حاضر، در پی شناسایی «مضامین سازمان دهنده» و «ارائه الگوی مفهومی تحقق وفاق جمعی در میان دخیلان برنامه ریزی شهری» است. بدین منظور، با جست وجو و بررسی نظام مند منابع، بهره گیری از شیوه کیفی تحلیل مضمون و رهیافتی استقرایی، کدگذاری دستی متون تا مرحله اشباع نظری انجام شد و سپس، مضامین فرعی و اصلی شکل گرفتند. همچنین، مضامین از طریق مثلث سازی نظری و تطبیق با دیدگاه های پیشین، اعتبارسنجی گردیدند. در نهایت، با تحلیل روابط میان مضامین، الگوی مفهومی تحقق وفاق ارائه شد. «فرایند تسهیل شده مشارکتی»، «دخیلان وکنشگران»، «گفتمان وعمل ارتباطی»، «مدیریت تعارض»، «روابط و مناسبات قدرت» و «مدیریت انطباقی» به عنوان مضامین اصلی شناسایی گردیدند. آنها در تعاملی متقابل، تحقق وفاق را ممکن می سازند و فقدان هر یک، فرایند را مختل می کند. در این راستا، «نظریه ارتباطی» هابرماس، «حق به شهر» لوفور، «تکثرگرایی معاصر»، «قدرت» فوکو و «نظریه پیچیدگی»، اعتبار مضامین را تایید می کنند. الگوی پیشنهادی، چارچوبی را برای هدایت برنامه ریزی مشارکتی در زمینه ها و مقیاس های مختلف فراهم می کند و با کاهش تعارضات، وفاقی موثر، عادلانه و پایدار را ممکن می سازد. طبق آن، تحقق وفاق در گرو «فرایند تسهیل شده مشارکتی» و درگیری فعال «دخیلان وکنشگران» است؛ «گفتمان وعمل ارتباطی» و توجه به «روابط و مناسبات قدرت» پیش شرط مدیریت موثر تعارضات و توجه به منافع متکثر است و «مدیریت انطباقی»، ارزیابی انتقادی، پایش و یادگیری مداوم و اصلاح سیاست ها را تضمین می کند. با وجود قابلیت بومی سازی و تمرکز بر جنبه های نظری، محدودیت های روش شناختی و اجرایی آن نیز قابل توجه است.

کلیدواژه ها:

وفاق جمعی ، برنامه ریزی شهری ، مضامین سازمان دهنده ، عمل مشارکتی ، تعارض