تاثیر فرم شهری بر میزان آلودگی هوا (نمونه مورد مطالعه : مناطق ۲۲ گانه شهر تهران )

با گسترش روزافزون شهرنشینی و تغییرات ساختاری در کالبد شهری، کیفیت محیط زیست شهری به ویژه وضعیت آلودگی هوا به یکی از چالش های جدی کلانشهرها تبدیل شده است. در این میان، علاوه بر شرایط جوی، حجم تردد وسایل نقلیه، ویژگی های طبیعی زمین و ... شیوه سازمان یابی فضاهای شهری و ویژگی های مورفولوژیک آن نیز بر الگوهای انتشار آلاینده ها اثرگذار است؛ بنابراین هدف از انجام این پژوهش، بررسی ارتباط میان شاخص های فرم شهری در ۲۲ منطقه شهر تهران و نوع و میزان آلاینده های هواست. به همین منظور پس از تعریف و انتخاب شاخص ها و سنجه های فرم شهری (۲۲ شاخص که در ابعاد طراحی محیط، کاربری زمین، دسترسی و تراکم مشخص شده اند) میزان کمی هر شاخص در ۲۲ منطقه شهر تهران محاسبه شد. سپس از طریق داده های شرکت کنترل کیفیت هوا، میانگین سالانه غلظت آلاینده های هوا (CO، O۳، PM۲.۵، NO۲، SO۲) در بازه زمانی یکسال- از ابتدای فروردین سال ۱۴۰۳ تا اول فروردین ۱۴۰۴-  محاسبه گردید. روش پژوهش بر پایه روش همبستگی پیرسون است، به این صورت که به کمک نرم افزار SPSS، همبستگی هریک از شاخص های فرم شهری با انواع آلاینده های هوا به دست آمد. نتایج این همبستگی ها نشان داد شاخص های تراکم واحدهای مسکونی، تراکم ناخالص جمعیتی، سطح ساخته شده از منطقه، مساحت کاربری های غیرمسکونی، تراکم واحدهای خرده فروشی، خدمات محلی، ریزدانگی، مسافت طی شده، منابع آلودگی و تعداد تقاطع با آلاینده ها، رابطه همبستگی داشتند که از نظر آماری نیز معنادار بودند. این نتیجه حاکی از آن است که الگوهای طراحی فضای شهری و فرم شهری، نقش معناداری در تغییرات آلودگی هوا و کیفیت هوا، به خصوص در ۲۲ منطقه شهر تهران ایفا می کنند.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوا ، غلظت آلاینده های هوا ، فرم شهری ، همبستگی پیرسون