تحلیل فضایی- زمانی تخلفات ساختمانی بر اساس نوع تخلف با رویکرد GIS (نمونه مورد مطالعه: شهر اردبیل)

گسترش تخلفات ساختمانی در بافت های شهری، تنها به معنای نادیده گرفتن ضوابط فنی و قانونی نیست، بلکه بازتابی از اختلال در نظام های سیاست گذاری زمین، ناکارآمدی فرآیندهای صدور مجوز، ضعف نهادهای نظارتی و خلاهای حقوقی در ساخت وساز شهری است. این پدیده در بسیاری از شهرهای ایران به معضلی ساختاری بدل شده که پیامدهایی نظیر رشد سکونتگاه های غیررسمی، آشفتگی کالبدی، کاهش کیفیت محیط شهری و تضعیف نظم فضایی را در پی داشته است. با وجود گسترش ادبیات پژوهشی، همچنان کمبود مطالعات دقیق با رویکرد داده محور و تحلیل مکانی_زمانی در مقیاس شهری محسوس است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نوع شناسی، تراکم و الگوی فضایی تخلفات ساختمانی، به بررسی ۲۳ هزار و ۸۹۷ پرونده ثبت شده در کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری اردبیل طی سال های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ پرداخته است. رویکرد پژوهش توصیفی_تحلیلی و ابزار آن سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) بوده است. برای تحلیل خوشه بندی فضایی و جهت گیری مکانی، از مدل میانگین نزدیک ترین همسایگی(ANN)، منحنی انحراف معیار و مدل تخمین تراکم کرنل استفاده شده و نقشه های توزیع تخلفات نیز به صورت جداگانه ترسیم گردیده است. نتایج نشان می دهد سه نوع تخلف «احداث مغایر با پروانه» (۷۹۳۴ مورد)، «ساخت اعیانی مازاد» (۵۹۵۷ مورد) و «احداث بدون پروانه» (۴۵۰۲ مورد) بیشترین بسامد را داشته اند. مناطق ۲ و ۳ شهری تراکم بالاتری داشته اند و منطقه ۴، با وجود محرومیت کالبدی، آمار کمتری از ثبت تخلفات را نشان داده است. همچنین در سال ۱۴۰۱ نسبت به سال قبل، کاهش  دو هزار و ۶۳۹ موردی در مجموع تخلفات رخ داده است. یافته ها می تواند مبنایی برای بازنگری سیاست های کنترلی، بهبود سازوکارهای نظارتی و توسعه سامانه های مکان محور برای پایش مستمر ساخت وسازهای شهری باشد. یافته های تحلیلی فضایی نشان داد که تخلفات ساختمانی به صورت خوشه ای و متمرکز در مناطق مرکزی شهر تمرکز یافته و حدود یک چهارم مساحت شهر به عنوان خوشه های پرتخلف (High-High) شناسایی شده است.

کلیدواژه ها:

تخلفات ساختمانی ، تحلیل فضایی ، کمیسیون ماده ۱۰۰ ، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، مدیریت شهری