ارائه الگوی اثربخشی سازمانی مبتنی بر مدیریت جهادی در مدیران مدارس ابتدایی

چکیده گستردهمقدمه و اهداف: اثربخشی سازمانی به عنوان شاخصی بنیادی از موفقیت نظام های آموزشی، تاثیر مستقیمی بر کیفیت آموزش و رشد همه جانبه دانش آموزان دارد. پژوهش ها نشان داده اند که ارتقای اثربخشی سازمانی مدارس، نقش کلیدی در تحقق اهداف توسعه آموزشی ایفا می کند. در این زمینه، رویکردهای مدیریتی منطبق با ارزش های فرهنگی بومی، به ویژه مدیریت جهادی، در ایران مورد توجه قرار گرفته اند. مدیریت جهادی بر ارزش هایی مانند مسئولیت پذیری، پایبندی به آرمان ها، روحیه مشارکتی، انعطاف پذیری و مسئله محوری استوار است. چنین مدیریتی مدارس را توانمند می کند تا با رهبری ارزش محور و چابکی سازمانی، از عهده چالش های پیچیده برآیند و رضایت شغلی، انگیزش معلمان و عملکرد دانش آموزان را بهبود بخشند.روش: هدف این پژوهش، شناسایی و اعتبارسنجی الگوی اثربخشی سازمانی مبتنی بر مدیریت جهادی در میان مدیران مدارس ابتدایی است. این مطالعه کاربردی از رویکرد ترکیبی (کیفی و کمی) بهره گرفته است. در بخش کیفی، از نظریه داده بنیاد و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان آموزشی شامل مدیران باتجربه، استادان دانشگاه و متخصصان آموزش وپرورش استفاده شد تا مولفه های اصلی اثربخشی مدیریت جهادی شناسایی شوند. داده ها با استفاده از سه مرحله کدگذاری (باز، محوری، انتخابی) و نرم افزار MAXQDA تحلیل شدند و با معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا (اعتبار، انتقال پذیری، قابلیت اعتماد و تاییدپذیری) از پایایی داده ها اطمینان حاصل شد. در بخش کمی، پرسش نامه ای ۲۴ سوالی براساس یافته های کیفی طراحی شد که شامل ۸ سازه اصلی بود: رهبری جهادی، هدایت تحول آفرین، تعهد دینی و اخلاقی، اثربخشی سازمانی، رضایت ذی نفعان، پاسخگویی، نوآوری و خلاقیت، و یادگیری مستمر. این پرسش نامه میان ۱۷۸ مدیر مدرسه ابتدایی در شهر اردبیل که به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شده بودند، توزیع شد. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و R تحلیل شد و تحلیل عاملی اکتشافی (EFA)، تحلیل عاملی تاییدی (CFA) و مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) انجام گرفت. پایایی و روایی ابزار از طریق ضرایب پایایی ترکیبی (CR)، میانگین واریانس استخراج شده (AVE) و آلفای کرونباخ تایید شد.یافته ها: یافته های کیفی نشان دادند که مدل اثربخشی سازمانی مبتنی بر مدیریت جهادی شامل هشت مولفه اصلی است: رهبری جهادی، هدایت تحول آفرین، تعهد دینی و اخلاقی، اثربخشی سازمانی، رضایت ذی نفعان، پاسخگویی، نوآوری و خلاقیت، و یادگیری مستمر. این مولفه ها از تحلیل مضمون مصاحبه ها استخراج شدند و ماهیت چندبعدی و پویا بودن اثربخشی سازمانی تحت مدیریت جهادی را بازتاب دادند. تحلیل های کمی ساختار عاملی مدل را با شاخص های برازش مطلوب تایید کردند                                                           همه بارهای عاملی بیش از ۵/۰ و از نظر آماری معنادار بودند (p<۰.۰۰۱) که بیانگر پایایی بالا و روایی همگرا بود. نتایج نشان می دهد مدیران مدارس ابتدایی در استان اردبیل در مولفه های یادشده در سطح مطلوبی قرار دارند که نشان دهنده کاربردپذیری و تناسب مدل در زمینه آموزشی محلی است. چهارچوب تلفیقی ارائه شده از پشتیبانی نظری و تجربی قوی برخوردار بوده و با پژوهش های پیشین درباره نقش رهبری الهام بخش، تعهد اخلاقی و نوآوری در ارتقای اثربخشی مدارس همسو است.بحث و نتیجه‎ گیری: این پژوهش مدلی نظری مبنا و تجربی اعتبار یافته از اثربخشی سازمانی بر پایه مدیریت جهادی را برای مدیران مدارس ابتدایی ایران ارائه می دهد. هشت مولفه کلیدی مدل به صورت تعاملی در بهبود مدیریت مدرسه و کیفیت آموزش نقش دارند. یافته ها نشان دادند که رهبری جهادی موجب انگیزش درونی و تعهد ارزش محور می شود، هدایت تحول آفرین توانمندسازی کارکنان را تقویت می کند، و تعهد دینی و اخلاقی انسجام سازمانی را حفظ می نماید. همچنین، مدل بر رضایت ذی نفعان، پاسخگویی، نوآوری مستمر، و یادگیری حرفه ای مداوم به عنوان عوامل حیاتی موفقیت سازمانی تاکید دارد. با توجه به ویژگی های روان سنجی قوی و همخوانی با ارزش های فرهنگی، این مدل چهارچوبی عملی برای سیاست گذاری آموزشی و توسعه مهارت های مدیریتی به منظور ارتقای اثربخشی در مدارس ابتدایی ایران فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

مدیریت جهادی ، اثربخشی سازمانی ، مدیران مدارس ابتدایی ، الگو