ارتباطات سلامت و سینمای ایران: تحلیل گفتمان انتقادی تصویر سرطان در دهه ۸۰ و ۹۰

سینما به عنوان یک هنر-رسانه می تواند به تثبیت، زدودن یا بازتولید گفتمان های اجتماعی مرتبط با سرطان منجر شود. از این رو، تحلیل شیوه های به تصویرکشیدن سرطان در فیلم ها، به مثابه پدیده ای ارتباطی، اهمیت دارد و می تواند در فهم چگونگی شکل گیری برداشت جمعی از کلیشه ها، الگوهای بروز بیماری و شیوه های مدرن مواجهه با آن نقش آفرین باشد. این مقاله با هدف شناسایی و مقایسه گفتمان های سرطان در سینمای ایران، با روش تحلیل گفتمان انتقادی چندوجهی، به تحلیل ۸ فیلم با موضوع سرطان در دهه های ۸۰ و ۹۰ پرداخت. گفتمان های مشترک این دو دهه «فرار از بیماری» و «نشانه درمان مساوی نشانه بیماری» است. گفتمان های متمایز دهه ۸۰ «تشخیص پزشکی»، «درمان معنوی» و «حمایت هسته ای» است. گفتمان های متمایز دهه ۹۰ نیز شامل «تیره شدن روابط» «تقدیرگرایی و تسلیم»، و «تنهایی» است. با توجه به یافته ها، در سینمای دهه ۸۰ و ۹۰ ایران، از سرطان ها تصویرسازی منفی شده است که در آن از سرطان «کلیت سازی» و با قرار دادن بیماران در حصار مکان های ویژه و بی کنشی، از آن ها «دیگری سازی» شده است. بر اساس مدل فرایندهای موازی توسعه یافته می توان مقوله بیماری «بدون هویت» و «غیرقابل درمان» را استخراج کرد. سینمای ایران تصویر ترسناکی از سرطان نمایش می دهد که در آن هیچ پاسخ توصیه شده ای از طریق «خودکارآمدی» و «اثربخشی پاسخ» به عنوان رویکردهای جدید در گفتمان های ارتباطات سلامت به بینندگان ارائه نمی شود. این موضوع منجر به حفظ فاصله مخاطبان با «ریسک سرطان» می شود. به صورت کلی، نظام سلامت ایران درمان محور است و به نظر می رسد سینمای ایران نیز در به تصویر کشیدن سرطان، همین جهت گیری را دنبال می کند.

کلیدواژه ها:

ارتباطات سلامت ، سرطان ، سینما ، تحلیل گفتمان انتقادی ، فرایندهای موازی توسعه یافته