تحلیل جامع فنی اقتصادی و زیست محیطی طرح انتقال محدود آب از رودخانه های شمال ایران به تهران با ظرفیت ۵۰۰ میلیون مترمکعب در سال با رویکرد تاب آوری شهری و حکمرانی فضایی

بحران آب تهران در سال ۲۰۲۵ به مرحله ای رسیده که کمبود سالانه آب شرب به حدود ۱.۲ میلیارد مترمکعب افزایش یافته و کاهش ورودی سدها، افت آبخوان ها و رشد جمعیت فشار بی سابقه ای ایجاد کرده است. هم زمان، رودخانه های شمال کشور (مازندران، گیلان) سالانه چند میلیارد مترمکعب جریان مازاد فصلی دارند که بدون استفاده وارد دریای خزر می شود. هدف این پژوهش ارائه یک طرح جامع علمی، فنی و قابل دفاع برای انتقال ۵۰۰ میلیون مترمکعب در سال آب مازاد رودخانه های شمال به تهران است؛ به گونه ای که کمترین اثر منفی زیست محیطی و کمترین تداخل با کشاورزی منطقه داشته باشد، همچنین با پیشنهاد توربین گذاری در مسیر بازیابی انرژی در سدهای تهران و در نهایت، تحلیل فنی اقتصادی کامل آن است. روش تحقیق مبتنی بر مدل های SWAT و MODFLOW برای برآورد آب قابل برداشت، مدل هیدرولیکی جهت طراحی تونل و پمپاژ و تحلیل اقتصادی اجتماعی پروژه است. داده ها شامل ۲۵ سال آمار دبی، بارش، کیفیت آب، کاربری اراضی و داده های DEM بوده و تحلیل عدم قطعیت با ۱۰ هزار سیکل مونت کارلو انجام شده است. با تکیه بر چهار رودخانه هراز، چالوس، تالار و سردآبرود می توان حجم ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب مازاد فصلی را با ضریب اطمینان ۹۵% بدون آسیب زدن به کشاورزی مازندران و گیلان تامین کرد. طراحی فنی پروژه شامل تونل ۱۱۵ کیلومتری قطر ۳ متر، جریان ۱۵.۸۵ m/s، و هد پمپاژ حدود ۱۶۵۵ متر است. ظرفیت پمپاژ موردنیاز حدود ۲۹۹ مگاوات و مصرف انرژی سالانه حدود ۲.۶۲ تراوات ساعت برآورد می شود. در بخش نوآورانه پژوهش، امکان بهره برداری انرژی از مخازن مرتفع (لار، طالقان) از طریق PSH و نیز نصب توربین های بازیافت انرژی در مسیر (Energy Recovery) و همچنین بازتوانی انرژی در سدها بررسی شده است. نتایج نشان می دهد که نصب توربین های فشارشکن در مسیر انتقال می تواند سالانه ۷۵ تا ۱۰۰ گیگاوات ساعت انرژی بازیافتی ایجاد کند و استفاده از PSH در سد لار می تواند سالانه ۱۰ تا ۵۵ میلیون دلار درآمد آربیتراژی ایجاد کند. در گزارش توصیه می شود فاز نخست پروژه با ظرفیت ۱۰۰ میلیون مترمکعب فورا آغاز شود و طی دو سال به ظرفیت کامل برسد.

کلیدواژه ها:

انتقال آب ، بحران آب ، تاب آوری شهری ، حکمرانی فضایی