تحلیل تطبیقی نگاه اشاعره و عدلیه به مفهوم عدل الهی و پیامدهای آن در زندگی انسان

در طول تاریخ علم کلام مفهوم عدالت الهی از مهمترین اصول مورد اختلاف میان مکاتب مختلف اسلامی بوده است. متکلمان اسلامی با توجه به مبانی عقلانی یا نقلی خود برداشت های گوناگونی از این اصل ارائه داده اند. دو مکتب اثربگذار اشاعره و عدلیه هر یک با رویکرد خاص، خود بنیادهای متفاوتی برای عدل الهی بنا نهاده اند. اشاعره با محوریت اراده مطلق خداوند مفهوم عدل را از تحلیل عقلانی جدا دانسته اند؛ در حالی که عدلیه با تاکید بر عقل، عدالت را معیاری مستقل شمرده اند. این تفاوت، نگرش بر بسیاری از مسائل همچون جایگاه، شر، آزادی، انسان و مسئولیت پذیری تاثیر نهاده است. پژوهش حاضر کوشیده است تا با بررسی تطبیقی این دو دیدگاه پیوند مبانی نظری با پیامدهای رفتاری و اجتماعی آنها را روشن سازد. این پژوهش به روش توصیفی - تحلیلی و با مراجع به منابع کتابخانه ای با هدف تحلیل تطبیقی نگاه اشاعره و عدلیه به مفهوم عدل الهی و پیامدهای آن در زندگی انسان انجام گرفته است. پژوهش حاضر نشان داد که اختلاف ریشه ای میان اشاعره و عدلیه در برداشت از عدل الهی بر مبانی عقلانی، اراده و اختیار مبتنی بوده است. این تفاوت ها به شکل گیری دو نگرش متفاوت در اخلاق، تربیت و ساختارهای اجتماعی انجامید. عدلیه نقش فعال تری برای انسان قائل شده اند در حالی که اشاعره بیشتر بر قدرت مطلق خدا تاکید ورزیدند. این تحلیل، ضرورت بازخوانی مبانی کلامی به منظور تحقق عدالت در زندگی امروز را آشکار ساخت.

کلیدواژه ها:

عدل الهی ، اشاعره ، عدلیه ، مساله شر ، اختیار انسان