مطالعه و بررسی کالبدی کاروانسرای میرزا کاظم شهر همدان

کاروانسرای میرزاکاظم شهر همدان از آثار شاخص دوره قاجار است که در ضلع شرقی خیابان اکباتان واقع شده و در گذشته کارکردی تجاری کاروانی داشته است. تاکنون مطالعه جامعی درباره این بنا صورت نگرفته؛ لذا هدف این مطالعه، بررسی ساختار معماری و کارکردی بنا است و در همین راستا این سوالات مطرح شده اند: ۱. کاروانسرای میرزاکاظم از لحاظ کالبدی از چه اجزایی تشکیل شده است؟ ۲. این بنا در کدام دسته از کاروانسراهای دوره قاجار قرار می گیرد؟ ۳. از چه روش هایی برای تزیین این بنا استفاده شده است؟ رویکرد این پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و از دو روش میدانی و اسنادی استفاده شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که کاروانسرای میرزاکاظم دارای پلان چهارایوانی بوده و از دو طبقه تشکیل شده است. اجزای جزئی این کاروانسرا شامل: چهار ورودی، دو پیرنشین سنگی در دو طرف درب ورودی، یک حیاط چهارضلعی، راه پله، یک حوض هشت ضلعی، چهار باغچه مربعی شکل، حجره های مختلف در دو طبقه، آجرکاری سردر حجره ها، بالکنی دورتادور کاروانسرا با نرده های فلزی و طاقچه های جناغی است. نمای ورودی با آجرکاری، کاشی فیروزه ای و کتیبه ای به خط کوفی بنایی تزیین شده است. بااین وجود، اگرچه تزیینات آجری بیشترین حجم را به خود اختصاص داده اند؛ اما درب و پنجره های بنا به دلیل استفاده از گل میخ ها حالت تزیینی نیز داشته و از گل نرده های فلزی برای ایجاد حفاظ استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد این بنا نه تنها یادگاری ارزشمند از معماری قاجاری، بلکه نمادی از تعامل میان اقامت، تجارت و هنر فرش در بستر تاریخی همدان است.

کلیدواژه ها:

شهر همدان ، بازار همدان ، کاروانسرا ، کاروانسرای میرزاکاظم ، تزیینات آجرکاری