زهد در فضا، نور در جان: بازآفرینی مینیمالیسم معاصر در معماری با بازخوانی ارزش های تمدنی ایرانی-اسلامی

معماری ایرانی- اسلامی، فراتر از شکل گیری های کالبدی، تجلی گر نظامی از ارزش های تمدنی است که در آن «زهد» (به معنای پرهیز از تجمل و تمرکز بر جوهر) و «نور» (به عنوان نماد معنویت و حضور الهی) نقشی کلیدی ایفا می کنند. در مقابل، مینیمالیسم معاصر در معماری غرب، با وجود تاکید بر سادگی و حذف زائدات، عمدتا در پاسخ به بحران های مصرف گرایی شکل گرفته و فاقد بعد اخلاقی و معنوی است. این پژوهش با روش تحلیلی - تطبیقی، به بازخوانی مفاهیم «زهد» و «نور» در معماری ایرانی - اسلامی و تطبیق آن با اصول مینیمالیسم معاصر می پردازد. برای تحلیل، از دو نمونه موردی استفاده شده است: آرامگاه بوعلی سینا ها در همدان (به عنوان نماد زهد و نور در معماری سنتی و معاصر ایران) و کلیسای نور اثر تادائو آندو در ژاپن (به عنوان نماد مینیمالیسم معاصر). یافته ها نشان می دهد که مینیمالیسم غربی بر سادگی فرم و تجربه حسی تمرکز دارد، در حالی که معماری ایرانی - اسلامی، سادگی را در خدمت معنا، اخلاق و ارتباط با مطلق قرار می دهد. این تفاوت بنیادین، ریشه در مبانی فلسفی متفاوت دارد: در حالی که مینیمالیسم آندو تحت تاثیر فلسفه وجودگرایی و مفاهیم مسیحی از «حضور» است، معماری ایرانی - اسلامی بر پایه توحید، نورانیت عرفانی و اخلاق زهدمنشانه شکل گرفته است. این پژوهش با ارائه چارچوبی برای «بازآفرینی مینیمالیسم ایرانی - اسلامی»، راهکاری برای طراحی فضاهای معاصر هویت مند، پایدار و معنوی ارائه می دهد که نه تنها از بحران هویت معماری ایران کاسته می شود، بلکه می تواند به گفتمان جهانی معماری، مفهومی غنی تر از «سادگی معنوی» را هدیه دهد.

کلیدواژه ها:

زهد ، نور ، مینیمالیسم معاصر ، معماری ایرانی - اسلامی ، کلیسای نور ، آرامگاه بوعلی سینا ها ، بازخوانی تمدنی