ارزیابی عملکرد شرکت های بورسی: تحلیل تطبیقی معیارهای سنتی، ارزش محور و غیرمالی

ارزیابی عملکرد شرکت های بورسی به عنوان یکی از ارکان بنیادین تحلیل بنیادی و تصمیم گیری سرمایه گذاری، در ادبیات مالی و حسابداری جایگاهی محوری دارد. پژوهش حاضر با رویکردی تلفیقی و چندبعدی به تحلیل سه دسته اصلی معیارهای ارزیابی عملکرد شامل معیارهای سنتی مبتنی بر سود حسابداری، معیارهای مبتنی بر ارزش و جریان نقدی، و معیارهای غیرمالی و متوازن پرداخته است. مبانی نظری نشان می دهد که ارزش افزوده اقتصادی با کسر هزینه سرمایه از سود عملیاتی، تصویر دقیق تری از ارزش آفرینی ارائه می دهد و ضریب همبستگی آن با بازده سهام در افق پنج ساله ۰/۵۶ در مقابل ۰/۳۴ برای بازده حقوق صاحبان سهام است. مرور نظام مند پیشینه پژوهش حاکی از آن است که شرکت های با عملکرد قوی در ابعاد پایداری، به طور متوسط ۴/۸ درصد بازده سالانه بالاتر و نوسان پذیری ۲۵ درصد کمتری دارند. تحلیل داده های تجربی نشان می دهد که کارت امتیازی متوازن با چهار منظر مالی، مشتری، فرآیندهای داخلی، و یادگیری و رشد، رویکردی جامع و آینده نگر ارائه می دهد و شرکت های استفاده کننده از این چارچوب، بازده سرمایه ۲۳ درصد بیشتری کسب می کنند. در ایران، استفاده از معیارهای نوین ارزیابی عملکرد محدود است و تنها ۱۲ درصد شرکت ها از ارزش افزوده اقتصادی استفاده می کنند. نسبت قیمت به سود هر سهم با ۶۸ درصد و بازده حقوق صاحبان سهام با ۵۲ درصد مهم ترین معیارهای مورد استفاده تحلیلگران ایرانی هستند. میانگین ارزش افزوده اقتصادی شرکت های ایرانی ۱/۲ درصد و ضریب همبستگی آن با بازده سهام ۰/۴۱ است. نتیجه گیری شد که هیچ شاخص واحدی به تنهایی تصویر کاملی از عملکرد ارائه نمی دهد و ترکیب هوشمندانه معیارها با وزن دهی مناسب، رویکردی کارآمدتر است. پیشنهادهای کاربردی شامل استفاده از ترکیب معیارهای سه گانه برای سرمایه گذاران، پیاده سازی کارت امتیازی متوازن برای مدیران، و الزام به افشای ارزش افزوده اقتصادی برای سیاست گذاران است. پیشنهادهای پژوهشی نیز شامل طراحی مطالعه طولی ده ساله، ساخت مدل یکپارچه تصمیم گیری چندمعیاره، و توسعه روش های مبتنی بر یادگیری ماشین برای شناسایی دستکاری سود می باشد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی عملکرد ، شرکت های بورسی ، ارزش افزوده اقتصادی ، کارت امتیازی متوازن ، معیارهای غیرمالی ، بازده حقوق صاحبان سهام ، نسبت قیمت به سود ، پایداری