حقوق تجارت و قراردادهای بازرگانی در عصر تحول دیجیتال و پساکرونا: از اصول سنتی و فسخ تا قراردادهای هوشمند و داوری

پژوهش حاضر با رویکردی جامع و انتقادی به تحلیل حقوق تجارت و قراردادهای بازرگانی در عصر تحولات فناورانه و پساکرونا پرداخته و ابعاد مختلف آن از جمله تشکیل، اعتبار، تفسیر، اجرا، فسخ، ضمانت اجراها، فورس ماژور و هاردشیپ، قراردادهای هوشمند و حل اختلاف را بررسی کرده است. مرور نظام مند پیشینه نشان داد که حقوق قراردادهای بازرگانی از اصول کلاسیک آزادی اراده و لزوم قراردادها به سوی انعطاف پذیری، شفافیت و تطبیق با فناوری های نوین تکامل یافته است. داده های آنالیزشده از مطالعات تجربی معتبر حاکی از آن است که ۳۸ درصد از اختلافات قراردادی مربوط به تاخیر در تحویل و ۶۴ درصد از روش داوری بین المللی استفاده می کنند. میانگین زمان رسیدگی در دعاوی قراردادی ۲۴ ماه و میانگین هزینه ۱.۲ میلیون دلار است. ۱۸ درصد از قراردادهای هوشمند دارای خطای کدنویسی هستند و همه گیری کووید-۱۹ در ۵۴ درصد موارد فورس ماژور تلقی شده است. داوری آنلاین زمان رسیدگی را ۶۴ درصد و هزینه را ۵۸ درصد کاهش می دهد. شروط عمومی استاندارد مانند اینکوترمز، اختلافات تفسیری را ۴۲ درصد کاهش می دهد. ۲۸ درصد از اختلافات قراردادی به دلیل تفاوت در ترجمه و تفسیر زبان قراردادهای دوزبانه است. قراردادهای دارای شروط فورس ماژور دقیق، ۵۴ درصد کمتر دچار اختلاف شدند و شروط تعدیل قیمت مبتنی بر شاخص های عینی، اختلافات ناشی از نوسانات بازار را ۴۸ درصد کاهش می دهند. نتیجه گیری نهایی آنکه حقوق قراردادهای بازرگانی در نقطه عطف تاریخی قرار دارد و نیازمند بازنگری اساسی در مفاهیم سنتی برای انطباق با قراردادهای هوشمند، شفاف سازی مفهوم فورس ماژور و هاردشیپ، تقویت داوری آنلاین و یکسان سازی قوانین در سطح بین المللی است. پیشنهادهای این پژوهش در سه سطح تقنینی و سیاستی (بازنگری قوانین فورس ماژور، وضع قوانین قراردادهای هوشمند، یکسان سازی قوانین، بازنگری قوانین رقابت، اصلاح نظام ورشکستگی)، قضایی و اجرایی (ظرفیت سازی فنی، ترویج داوری آنلاین، کاهش زمان و هزینه داوری، تسهیل اجرای آراء)، و پژوهشی آتی (مطالعات تطبیقی، پژوهش های تجربی، مطالعه موردی، تحلیل اثرات کووید-۱۹، نقش بلاکچین، پژوهش های بین رشته ای) ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

حقوق تجارت ، قرارداد بازرگانی ، فورس ماژور ، قرارداد هوشمند ، داوری بین المللی ، یکسان سازی قوانین ، حل اختلاف ، اینکوترمز