تاب آوری، پایداری و تحول دیجیتال در مدیریت عملیات و زنجیره تامین: مرور نظام مند پیشینه، داده های تجربی و چارچوبی پویا برای تعادل میان کارایی و پاسخ گویی

مدیریت عملیات و زنجیره تامین در دو دهه اخیر از یک حوزه تاکتیکی و هزینه محور به عرصه ای راهبردی، چندبعدی و مبتنی بر شبکه های پیچیده تبدیل شده است که هم زمان با اهداف بهره وری، تاب آوری، پایداری و چابکی سروکار دارد. این مقاله با هدف مرور نظام مند مبانی نظری، پیشینه پژوهش و داده های تجربی تولیدشده توسط سایر محققان، به تحلیل شکاف های موجود در ادبیات مدیریت زنجیره تامین می پردازد. یافته های متاآنالیز شده و داده های طولی گردآوری شده از مطالعات متعدد نشان می دهند که ۷۴ درصد از زنجیره های تامین جهانی در همه گیری کووید-۱۹ با اختلال شدید مواجه شدند و وجود نقشه دیجیتال زنجیره تامین، شانس شناسایی زودهنگام اختلالات را ۵/۳ برابر افزایش می دهد. همچنین مشخص می شود سرمایه گذاری در قابلیت های تاب آوری، هر یک دلار سرمایه گذاری را با ۲/۷ دلار کاهش در زیان ناشی از اختلالات همراه می سازد، اما این رابطه از الگوی بازده نهایی کاهشی با آستانه بهینه حدود ۵/۲ درصد از درآمد سالانه پیروی می کند. به موازات این یافته ها، داده های تجربی نشان می دهند که ترکیب اصول ناب و چابک تاثیر تعاملی معناداری بر عملکرد عملیاتی با ضریب ۰/۳۸ دارد و زنجیره های دارای فناوری بلاک چین شفافیت اطلاعات را ۶۷ درصد افزایش و زمان ردیابی محصولات را از ۷ روز به ۴/۲ ساعت کاهش می دهند. علاوه بر این، میانگین همبستگی میان اقدامات پایداری زنجیره تامین و عملکرد اقتصادی برابر ۰/۲۷ به دست آمده و شرکت های دارای زنجیره تامین پایدار به طور متوسط ۱۵ درصد بازده سهام بالاتری دارند. نتایج مرور داده ها حاکی از آن است که مدل های سنتی بهینه سازی ایستا و قطعی برای مواجهه با اختلالات شدید و عدم قطعیت های فزاینده کافی نیستند. برپایه این یافته ها، مقاله حاضر چارچوبی یکپارچه و پویا ارائه می دهد که در آن بر ضرورت گذار از بهینه سازی تک بعدی به رویکردهای چندمعیاره، از نگاه خطی به سیستم های غیرخطی و از تحلیل های ایستا به مدل های تطبیقی و یادگیرنده تاکید می شود. نتیجه گیری نهایی مقاله بیانگر آن است که موفقیت در مدیریت عملیات و زنجیره تامین دیگر نه از طریق حداکثرسازی کارایی و کاهش هزینه به هر قیمت، بلکه از طریق طراحی شبکه های متوازن، پیکربندی شده و زمینه محور حاصل می شود که هم زمان به بهره وری کوتاه مدت، تاب آوری میان مدت و پایداری بلندمدت توجه داشته باشند.

کلیدواژه ها:

مدیریت زنجیره تامین ، تاب آوری ، پایداری ، تحول دیجیتال ، تولید ناب و چابک ، اختلالات ، بلاک چین ، بهینه سازی چندمعیاره