نظریه های بازار در عصر دیجیتال: از رقابت کامل و انحصار تا پلتفرم ها، الگوریتم ها و اقتصاد داده

پژوهش حاضر با رویکردی انتقادی و میان رشته ای به بازخوانی و بازسازی نظریه های بازار در عصر اقتصاد دیجیتال، اقتصاد پلتفرمی و هوش مصنوعی پرداخته است. مرور نظام مند پیشینه نشان داد که نظریه های بازار از مدل های رقابت کامل و انحصار به چارچوب های تعاملات راهبردی، عدم تقارن اطلاعاتی، اقتصاد رفتاری، بازارهای چندطرفه و اقتصاد داده تکامل یافته است. داده های آنالیزشده از مطالعات تجربی معتبر حاکی از آن است که ۶۷ درصد پلتفرم های دیجیتال سهم بازاری بیش از ۵۰ درصد دارند و شاخص هرفیندال-هیرشمن در بازارهای پلتفرمی به طور متوسط ۲۸۷۵ است. همچنین، تبانی الگوریتمی در ۲۷ درصد از دسته های محصولات مشاهده می شود و کشش درآمدی تقاضا برای داده ۱.۸۷ برآورد شده است. اثرات شبکه به گونه ای است که افزایش ۱۰ درصدی کاربران، درآمد پلتفرم را ۷.۳ درصد افزایش می دهد و صرفه های مقیاس ناشی از داده، هزینه ی متوسط جمع آوری داده را با دو برابر شدن حجم داده ۲۸ درصد کاهش می دهد. نتیجه گیری نهایی آنکه مفروضات بنیادین نظریه های سنتی بازار نقض شده و نیاز به بازسازی پارادایمی با محوریت اثرات شبکه، مزیت داده، تبانی الگوریتمی و عقلانیت محدود وجود دارد. پیشنهادهای این پژوهش در سه سطح سیاستی و نهادی (نظارت بر الگوریتم ها، قابلیت هم کنش پذیری پلتفرم ها، بازتعریف قدرت بازار مبتنی بر داده)، تئوریک و روش شناختی (توسعه مدل های ترکیبی، شاخص های جدید قدرت بازار)، و پژوهشی آتی (مطالعات تجربی تبانی الگوریتمی، تحلیل تطبیقی رژیم های تنظیم گری، بررسی طولانی اثرات پلتفرم ها بر توزیع درآمد) ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

نظریه بازار ، رقابت کامل ، انحصار چندجانبه ، اقتصاد پلتفرمی ، تبانی الگوریتمی ، اثرات شبکه ، اقتصاد داده ، عدم تقارن اطلاعاتی