اقتصاد دیجیتال در قرن بیست و یکم: فرصت ها، چالش ها و مسیرهای سیاستی در عصر پلتفرم ها و داده های کلان

پژوهش حاضر با رویکردی جامع و انتقادی به تحلیل اقتصاد دیجیتال، ابعاد مختلف آن از جمله زیرساخت ها، پلتفرم ها، تجارت الکترونیک، اقتصاد داده، بازار کار، تمرکز بازار، مالیات ستانی و تنظیم گری پرداخته است. مرور نظام مند پیشینه نشان داد که اقتصاد دیجیتال از یک مفهوم نوظهور در دهه ی ۱۹۹۰ به پدیده ای مسلط تبدیل شده است. داده های آنالیزشده از مطالعات تجربی معتبر حاکی از آن است که سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی جهانی به ۱۷.۸ درصد رسیده و هر یک درصد افزایش در شاخص آمادگی دیجیتال، رشد تولید ناخالص داخلی را ۰.۲۸ درصد افزایش می دهد. شرکت های با دیجیتالی شدن بالا، بهره وری نیروی کارشان ۲۷ درصد بیشتر است و ارزش مصرف کننده از خدمات رایگان دیجیتال معادل ۸.۷ درصد تولید ناخالص داخلی برآورد شده است. ۴۷ درصد از مشاغل فعلی در معرض اتوماسیون قرار دارند، کارگران پلتفرمی درآمد ۳۲ درصد پایین تر دارند و نرخ موثر مالیاتی شرکت های دیجیتال ۹.۵ درصد در مقایسه با ۲۱.۳ درصد برای شرکت های سنتی است. همچنین، شاخص هرفیندال-هیرشمن در صنایع پلتفرمی ۲۹۵۰ است که نشان از غلظت شدید بازار دارد. نتیجه گیری نهایی آنکه اقتصاد دیجیتال فرصت های عظیمی برای رشد و بهره وری ایجاد کرده اما هم زمان چالش های عمیقی در اشتغال، نابرابری، حریم خصوصی، انحصار و مالیات به همراه داشته است. پیشنهادهای این پژوهش در سه سطح سیاستی و اجرایی (سرمایه گذاری زیرساخت، آموزش مهارت های دیجیتال، قوانین کار پلتفرمی، بازتعریف سیاست رقابت، همکاری مالیاتی بین المللی، حفاظت از داده)، تئوریک و روش شناختی (روش های جدید اندازه گیری، بازتعریف مفاهیم اقتصادی، شاخص های ترکیبی جدید)، و پژوهشی آتی (مطالعات طولی، آزمایش های میدانی، مطالعه تطبیقی، فناوری های نوظهور) ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

اقتصاد دیجیتال ، اقتصاد پلتفرمی ، تجارت الکترونیک ، اقتصاد داده ، اتوماسیون شغلی ، نابرابری دیجیتال ، مالیات دیجیتال ، تنظیم گری پلتفرم