اقتصاد خرد معاصر: گذار از مدل های عقلانی محض به چارچوب های رفتاری، تجربی و نهادی

اقتصاد خرد به عنوان شاخه ی بنیادین علم اقتصاد، طی یک سده و نیم گذشته تحولی ژرف را از مدل های هنجاری مبتنی بر عقلانیت کامل، اطلاعات متقارن و خودخواهی محض به سمت چارچوب های توصیفی-تجربی شامل اقتصاد رفتاری، نظریه ی بازی ها، اقتصاد اطلاعات و روش های آزمایشگاهی و میدانی پشت سر نهاده است. این مقاله با هدف ارائه ی تصویری جامع از این گذار و ترسیم افق های پیش رو، ابتدا به مرور مبانی نظری از آثار مارشال (۱۸۹۰) و والراس (۱۸۷۴) تا قضایای بنیادین ارو-دبرو (۱۹۵۴) می پردازد و سپس به تحلیل نظام مند شکست های فروض سنتی در پرتو شواهد تجربی می پردازد. در بخش داده ها و آنالیزها، یافته های کلیدی مطالعات معتبر نشان می دهند که در بازی اولتیماتوم، پیشنهادات زیر ۲۰ درصد با احتمال بیش از ۵۰ درصد رد می شوند و میانگین پیشنهاد دهندگان ۳۷ درصد از کل مبلغ را پیشنهاد می کنند که با فرض خودخواهی محض ناسازگار است. همچنین اثر مالکیت با نسبت قیمت فروش به خرید بیش از ۲ به ۱ در آزمایش های کنترل شده، زیان گریزی با ضریب میانگین ۲ تا ۲.۵ و ترجیحات زمانی هذلولی با نرخ تنزیل ۱۸۰ درصد در سال برای افق های کوتاه در مقابل ۱۵ درصد برای افق های بلندمدت، به طور تجربی تایید شده است. در حوزه ی اقتصاد اطلاعات، مدل لیمون ها نشان می دهد که عدم تقارن اطلاعاتی می تواند منجر به فروپاشی کامل بازار شود. نتیجه گیری مقاله بر ضرورت یکپارچه سازی مدل های عقلایی با یافته های رفتاری و حرکت به سمت عاملان محدودا عقلایی با قابلیت یادگیری تطبیقی تاکید دارد. پیشنهادهای ارائه شده در پنج سطح تئوریک (توسعه ی نظریه ی ترجیحات اجتماعی در بافت های فرهنگی متنوع و مدل سازی تعامل عواطف و تصمیمات)، روش شناختی (ترکیب آزمایشگاه، میدان و داده های بزرگ، استفاده از یادگیری ماشین و ایجاد مخازن داده ی باز)، تجربی (پژوهش های طولی و بین نسلی)، کاربردی-سیاستی (طراحی سیاست های رفتاری مبتنی بر شواهد، تنظیم گری هوشمند بازارهای اطلاعاتی و استفاده از جرعه های رفتاری) و آموزشی (بازنگری سرفصل های درسی و ترویج سواد اقتصادی رفتاری) دسته بندی می شوند. در جمع بندی نهایی، اقتصاد خرد نه به عنوان مجموعه ای از مدل های انتزاعی، بلکه به مثابه علمی تجربی و بین رشته ای برای بهبود رفاه انسانی بازتعریف می گردد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد خرد ، اقتصاد رفتاری ، نظریه ی بازی ها ، عقلانیت محدود ، ترجیحات اجتماعی ، عدم تقارن اطلاعاتی ، آزمایش های میدانی ، خط مشی رفتاری