تحلیل گفتمان انتقادی حکایت «زاغ و بوم» کلیله و دمنه

حکایت «بوم و زاغ» از کلیله و دمنه یکی از نمونه های برجسته ی روایت تمثیلی در ادبیات فارسی است که در لایه های زیرین خود، ساختارهای قدرت، مناسبات اجتماعی و سازوکارهای ایدئولوژیک را بازنمایی می کند. این پژوهش با بهره گیری از چارچوب های تحلیل گفتمان انتقادی به ویژه نظریات فرکلاف، ون دایک و وداک به بررسی نحوهی بازتولید قدرت، مدیریت شناخت، سیاست هویت و نقش روایت در مشروعیت بخشی به گفتمان های مسلط می پردازد. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی است و داده ها از طریق منابع کتابخانه ای و نیز توانش تحلیلی هوش مصنوعی گردآوری و پردازش شده اند. یافته ها نشان می دهد که این حکایت با استفاده از تمثیل حیوانات، تقابل خرد و جهل، و روایت های درون داستانی، به نقد انتخاب حاکمان نالایق و پیامدهای اجتماعی آن می پردازد و از طریق ساختن مدل های ذهنی خاص، مخاطب را به سوی پذیرش گفتمان خردورزی و پرهیز از سلطه نادانان هدایت می کند.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان انتقادی ، کلیله و دمنه ، بوم و زاغ ، ایدئولوژی ، قدرت ، فرکلاف ، ون دایک ، وداک ، روایت تمثیلی