تملک اراضی توسط وزارت راه و شهرسازی و دعاوی مرتبط با آن؛ چالش های حقوقی و حمایت از مالکیت خصوصی

تملک اراضی و املاک اشخاص توسط دولت و دستگاه های اجرایی، از مهم ترین موضوعات حقوق عمومی و حقوق مالکیت در نظام حقوقی ایران به شمار می رود. توسعه زیرساخت های شهری، اجرای طرح های عمرانی، احداث راه ها، توسعه شبکه حمل ونقل و اجرای پروژه های مسکن، همواره نیازمند تامین اراضی موردنیاز بوده است. با این حال، از آنجا که مالکیت خصوصی در فقه اسلامی، قانون اساسی و قانون مدنی مورد حمایت قرار گرفته، تملک اراضی اشخاص باید در چارچوب قانون و با رعایت حقوق مالکانه انجام شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی به بررسی مبانی فقهی و حقوقی مالکیت، شرایط قانونی تملک اراضی، تشریفات اجرایی خرید و تملک، نحوه پرداخت بهای عادله و مهم ترین دعاوی و چالش های حقوقی ناشی از تملک اراضی پرداخته است. همچنین نقش دیوان عدالت اداری و رویه قضایی در حمایت از حقوق مالکانه مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که هرچند قانون گذار برای تحقق منافع عمومی، اختیار تملک اراضی را به دستگاه های اجرایی اعطا کرده است، اما این اختیار مطلق نبوده و مقید به رعایت اصولی همچون وجود طرح مصوب، ضرورت عمومی، پرداخت غرامت عادلانه، رعایت تشریفات قانونی و امکان نظارت قضایی می باشد. بررسی رویه قضایی و آرای وحدت رویه نیز حاکی از آن است که محاکم و دیوان عدالت اداری نقش مهمی در جلوگیری از تصرفات غیرقانونی و حمایت از حقوق مالکان ایفا می کنند. در نهایت، پژوهش بر این نتیجه تاکید دارد که ایجاد توازن میان منافع عمومی و حقوق مالکانه، مهم ترین اصل حاکم بر نظام تملک اراضی است و تحقق این امر مستلزم اصلاح قوانین، تقویت نظارت قضایی، شفافیت در فرایند ارزیابی و رعایت عدالت در جبران خسارت مالکان خواهد بود.

کلیدواژه ها:

تملک اراضی ، مالکیت خصوصی ، های عادله ، حقوق مالکانه ، طرح های عمومی