واکاوی پدیده سرایت خستگی عاطفی از معلم به دانش آموزان در زنگ های پایانی روز

پدیده سرایت خستگی عاطفی از معلم به دانش آموزان در زنگ های پایانی روز، یکی از پیچیده ترین و در عین حال مغفول مانده ترین موضوعات در حوزه روان شناسی تربیتی و مدیریت کلاس درس محسوب می شود. این پژوهش با هدف واکاوی ابعاد مختلف این پدیده و شناسایی مکانیسم های انتقال حالت های هیجانی منفی از معلم به فراگیران، به بررسی نظام مند عوامل موثر بر بروز و تشدید این سرایت عاطفی پرداخته است. ماهیت کیفی این مطالعه، امکان ژرف کاوی در لایه های پنهان تعاملات کلاسی را فراهم ساخته و با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی، تجارب زیسته معلمان و دانش آموزان مقطع متوسطه دوم مورد کاوش قرار گرفته است. یافته های حاصل از تحلیل مصاحبه های نیمه ساختاریافته با بیست و پنج شرکت کننده، حاکی از آن است که نشانه های خستگی عاطفی معلم شامل کاهش انرژی روانی، بی حوصلگی، یکنواختی لحن صدا، کاهش بازخوردهای مثبت و افزایش رفتارهای کنترلی، به صورت ناخودآگاه به دانش آموزان منتقل می شود. این سرایت عاطفی در زنگ های پایانی روز به دلیل انباشت خستگی روزانه و کاهش ظرفیت تنظیم هیجانی معلم، شدت قابل توجهی می یابد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که پیامدهای سرایت خستگی عاطفی نه تنها بر انگیزه تحصیلی و عملکرد شناختی دانش آموزان تاثیر منفی می گذارد، بلکه فضای عاطفی کلاس را تحت تاثیر قرار داده و چرخه معیوبی از کاهش کیفیت تدریس و افت یادگیری را ایجاد می نماید. بر اساس یافته ها، عواملی مانند فشارهای شغلی معلمان، کمبود منابع حمایتی در مدرسه، ویژگی های شخصیتی هر دو گروه و شرایط زمانی-مکانی کلاس، به عنوان متغیرهای تعدیل کننده در این فرآیند نقش آفرینی می کنند. در نهایت، پژوهش حاضر با ارائه مدل مفهومی از سرایت خستگی عاطفی، چشم انداز جدیدی را برای مداخلات آموزشی و حمایت های روانی اجتماعی در محیط های آموزشی ترسیم می نماید و بر ضرورت توانمندسازی معلمان در مدیریت هیجانات خود و ایجاد فضای مثبت کلاسی تاکید می ورزد.کلمات کلیدی: سرایت عاطفی، خستگی عاطفی، تعامل معلم-دانش آموز، زنگ های پایانی، مدیریت کلاس درس