بررسی اثر بخشی نقاشی درمانی بر حافظه فعال و خودتنظیمی هیجانی در کودکان دارای اختلال های اضطرابی

هدف اختلالات اضطرابی در کودکان می توانند فرآیندهای شناختی و هیجانی آنها را به شدت مختل کنند و استفاده از درمان های غیرکلامی مانند نقاشی درمانی یکی از رویکردهای نوین و موثر برای ارتقاء سلامت روان این گروه محسوب می شود. این پژوهش با بررسی تاثیر نقاشی درمانی بر بهبود حافظه فعال و خودتنظیمی هیجانی در کودکان دارای اختلالات اضطرابی انجام شد. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و پیگیری با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کودکان ۵ تا ۶ ساله دارای اختلالات اضطرابی در مراکز شهرداری منطقه ۱۲ اصفهان بود که ۳۰ نفر از آنها با نمونه گیری تصادفی انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جای گذاری شدند. گروه آزمایش در ۱۲ جلسه نقاشی درمانی شرکت کردند، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه اضطراب اس (۱۹۹۸)، پرسشنامه حافظه فعال (حافبک) ارجمندنیا (۱۳۹۶) و پرسشنامه تنظیم هیجان کودکان نسخه والدین (شیلد و کیکتی، ۱۹۹۵) بود. نتایج تحلیل واریانس آمیخته نشان داد نقاشی درمانی بهبود معناداری در حافظه فعال ایجاد کرد (p<۰/۰۰۱, F=۱۴/۵) و بهبود در حد متوسط در خودتنظیمی هیجانی داشت (p<۰/۰۰۱, F=۴/۶۸). در سطح چندمتغیره هم اثر «زمان» و «تعامل زمان و گروه» به ترتیب حدود ۶۲ درصد و ۷۴ درصد از تغییرات ترکیبی دو متغیر وابسته را تبیین می کنند (p<۰/۰۰۱, F=۱۳/۵۰, F=۷/۴۰). نتایج اندازه گیری مکرر نشان داد که نقاشی درمانی منجر به بهبود معنادار در حافظه فعال (p=۰/۰۰۰, F=۱۴/۵) و تا حد متوسط در خودتنظیمی هیجانی (p=۰/۰۰۰, F=۱/۰۲۱) شده است. بنابراین نقاشی درمانی به عنوان روشی موثر در بهبود توانایی های شناختی و هیجانی کودکان با اختلالات اضطرابی توصیه می شود. می توان نتیجه گرفت که نقاشی درمانی با کاهش برانگیختگی در بستر تعامل امن درمانی ظرفیت شناختی و خودتنظیمی هیجانی را تقویت می کند؛ از این رو بهبود تا مرحله پیگیری پایدار می ماند. حجم نمونه اندک، نبود گروه کنترل فعال و پیگیری کوتاه تعمیم پذیری نتایج را محدود می کند. برای مطالعات آینده اجرای پژوهش با گروه کنترل فعال، پیگیری های طولانی تر و به کارگیری سنجش های چندمنبعی توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

نقاشی درمانی ، اختلالات اضطرابی ، حافظه فعال ، خودتنظیمی هیجانی ، کودکان