مدیریت ریسک سبد دارایی (پرتفوی) سهام در بورس تهران با استفاده از مدل های ارزش در معرض خطر (VaR) و ارزش در معرض خطر شرطی (CVaR)

پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختار ریسک پرتفوی سهام در بورس تهران و ارائه الگویی کارآمد برای مدیریت زیان های شدید انجام شده است. نقطه آغاز مطالعه، شناسایی ضعف های بنیادی الگوهای سنتی سنجش ریسک در بازارهای نوظهور است؛ الگوهایی که عمدتا مبتنی بر فروض نرمال بودن توزیع بازده ها و ثبات نسبی نوسانات هستند و در نتیجه توانایی محدودی در پیش بینی رفتار دم چپ و زیان های حدی دارند. در بخش مواد و روش، پژوهش با رویکردی کمی و تحلیلی، مجموعه ای از صنایع بزرگ بورس تهران را به عنوان جامعه تجربی انتخاب کرده است. سری های زمانی بازده سهام صنایع منتخب پس از پالایش داده ها در نرم افزار اس پی اس اس پردازش شده و شاخص های مختلف ریسک حدی برای آن ها محاسبه گردیده است. علاوه بر سنجش ریسک، یک الگوی بهینه سازی پرتفوی نیز طراحی شده که هدف آن کمینه سازی میانگین زیان های فراتر از آستانه است. این چارچوب به گونه ای تدوین شده که حساسیت بیشتری نسبت به رفتار دم توزیع داشته باشد و بتواند نقش صنایع پرریسک را در ایجاد زیان های شدید شناسایی کند. نتایج پژوهش چند یافته کلیدی را آشکار می سازد. نخست آنکه توزیع بازده ها در بازار سرمایه ایران به شدت از فروض کلاسیک فاصله دارد و وجود چولگی و دم سنگین موجب می شود که شاخص ارزش در معرض خطر در بسیاری از دوره ها زیان های واقعی را کمتر از حد واقعی برآورد کند. در مقابل، ارزش در معرض خطر شرطی با لحاظ میانگین زیان های فراتر از آستانه، تخمین دقیق تر و محافظه کارانه تری ارائه می دهد و در صنایع پرنوسان مانند خودرو و بانک عملکرد به مراتب مناسبتری دارد. دوم آنکه تحلیل رژیم های نوسانی نشان داد شدت ریسک در دوره های پرتنش نه تنها افزایش می یابد بلکه ساختار همبستگی میان صنایع نیز تغییر می کند؛ موضوعی که موجب تشدید ریسک سیستماتیک می شود. سوم آنکه الگوی پیشنهادی بهینه سازی پرتفوی قادر بوده است شاخص های ریسک حدی را به طور متوسط ۲۵ درصد کاهش دهد، بدون آنکه کاهش معناداری در بازده مورد انتظار ایجاد شود. این یافته نشان می دهد که مدیریت فعال ریسک می تواند به افزایش تاب آوری پرتفوی در برابر شوک های شدید کمک کند.بر اساس این نتایج، پژوهش مجموعه ای از پیشنهادهای کاربردی برای مدیران سرمایه گذاری و نهادهای ناظر ارائه می دهد. مهم ترین آن ها شامل استقرار نظام پایش مستمر ریسک حدی، استفاده از شاخص های دم محور در تصمیم گیری، طراحی سازوکارهای بازتخصیص پویا و هوشمند اوزان، و توسعه سامانه های هشدار زودهنگام برای شناسایی افزایش ناگهانی آسیب پذیری پرتفوی است. در کنار این پیشنهادها، پژوهش بر ضرورت حرکت نهادهای مالی به سمت الگوهای پیشرفته سنجش ریسک و فاصله گرفتن از معیارهای ساده و غیرمنعطف نیز تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

مدیریت ریسک پرتفوی ، ارزش در معرض خطر ، ارزش در معرض خطر شرطی ، ریسک های حدی ، بهینه سازی پرتفوی ، بورس تهران.