مدیریت توسعه شهری در مخروط افکنه ها با رویکرد شهر سبز ایرانی اسلامی؛ مطالعه موردی پردیسان قم

این پژوهش با هدف مدیریت توسعه شهری در محدوده های سیلاب خیز مخروط افکنه ای و کاهش خطرپذیری محیطی در چارچوب اصول شهر سبز ایرانی اسلامی انجام شده است. محدوده مورد مطالعه شهرک پردیسان قم در جنوب غربی شهر قم است که به دلیل قرارگیری بر روی مخروط افکنه های فعال آسیب پذیری بالایی در برابر سیلاب دارد. روش تحقیق با رویکرد کاربردی تجربی و ترکیبی شامل تحلیل ژئومورفولوژیک، مدل سازی هیدرولیکی با نرم افزار HEC RAS، محاسبات تجربی (روش استدلالی و SCS)، تلفیق داده ها در محیط GIS و مکان یابی توسعه آتی با فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP) انجام شد. نتایج نشان داد بخش های وسیعی از پردیسان در پهنه سیلاب با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله قرار دارند و حوضه های P۲، P۷، P۹، P۱۴ و P۱۵ بیشترین سهم در تولید رواناب دارند. محدوده ۵۶۰ هکتاری پیشنهادی برای توسعه شهری به دلیل قرارگیری در مسیر جریان با اصول پایداری و ایمنی مغایرت دارد، در حالی که جنوب شرق محدوده به عنوان گزینه ای ایمن تر و پایدارتر شناسایی شد. بررسی سازه های کنترل سیلاب نشان داد طراحی و نظارت ناکافی موجب پرشدگی و تخریب سازه ها و افزایش خطرپذیری شهری شده است. مقایسه تطبیقی با طرح نهضت ملی مسکن نشان داد الگوی توسعه موجود با سیر صعودی در مخروط افکنه ها ناهماهنگ با هندسه طبیعی زمین بوده و موجب افزایش هزینه ها و نارضایتی اجتماعی شده است؛ در مقابل، الگوی پیشنهادی پژوهش با سیر نزولی و تبعیت از ساختار زمین ریخت شناسی مدیریت جریان ها را تسهیل و تاب آوری محیطی را ارتقا می دهد. در چارچوب شهر سبز ایرانی اسلامی، توسعه شهری باید مبتنی بر ایمنی و تاب آوری، عدالت فضایی، حفظ منابع طبیعی، ارتقای کیفیت زندگی و هویت فرهنگی معماری باشد تا الگویی نوین برای توسعه پایدار در سایر شهرهای ایران فراهم گردد.

کلیدواژه ها:

مدیریت خطر سیلاب ، پردیسان قم ، مخروط افکنه ، شهر سبز ایرانی اسلامی ، تاب آوری شهری