مداخله در بافت های تاریخی شهری با روش پژوهش عملی مشارکتی (PAR) (مطالعه موردی: بازار فرش مشهد)

احیاء و بازآفرینی بافت های تاریخی شهری به دلیل جایگاه فرهنگی و اجتماعی و نقش آن ها در تقویت صنعت گردشگری، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. تجربه ی چند دهه مداخله در این بافت ها نشان داده است که رویکردهای صرفا کالبدی و فن سالارانه که بدون توجه به خواست و مشارکت ساکنین اجرا می شوند، به نتایج مطلوب منتهی نمی شوند. بر این اساس، در سال های اخیر بر رویکرد مشارکتی در بازآفرینی و احیاء این بافت ها تاکید فزاینده ای شده است. یکی از چارچوب های اساسی و کارآمد برای مداخله ی مشارکتی در بافت های فرسوده و تاریخی شهری، پژوهش عملی مشارکتی (PAR) است که فرآیندی مشخص و مستدل را برای احیاء این بافت ها با مشارکت فعال مردم پیشنهاد می کند. این مقاله به بررسی کاربرد این رویکرد در پروژه ی احیاء و بازآفرینی بازار فرش مشهد می پردازد. دفتر تسهیلگری این پروژه (وابسته به شهرداری مشهد) با استفاده از رویکرد پژوهش عملی مشارکتی و طی کردن مراحل مشخص آن شامل شناسایی ذی نفعان، بسترسازی و اعتمادسازی، اطلاع رسانی و آموزش و تعامل موثر با نهادهای ذی ربط، توانست زمینه های لازم برای همراهی و مشارکت کسبه ی بازار فرش را فراهم آورد. یافته های این تجربه نشان می دهد که پژوهش عملی مشارکتی می تواند به عنوان یک چارچوب جامع و عملیاتی، راهکاری موثر برای مداخله در بافت های تاریخی شهری باشد و احساس تعلق، مالکیت و مسئولیت پذیری ساکنین را تقویت کرده و زمینه ی پایداری دستاوردهای پروژه های بازآفرینی را فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

احیاء و بازآفرینی شهری ، مداخله ی مشارکتی ، بافت های تاریخی شهری ، پژوهش عملی مشارکتی