کاربست فناوری های هوشمند در ارتقای تاب آوری زیست محیطی شهرهای مذهبی: مطالعه ای در شهر قم

شهرهای مذهبی ایران به واسطه کارکردهای زیارتی و فرهنگی خاص خود، در معرض فشارهای زیست محیطی بی سابقه ای قرار دارند. شهر قم، به عنوان مهم ترین کانون زیارتی شیعیان جهان، با حجم سالانه بیش از ۲۰ میلیون زائر (مرکز آمار ایران، ۱۴۰۳/۲۰۲۴)، با چالش های ساختاری عمیقی در حوزه مدیریت منابع آب، کیفیت هوا و پسماند مواجه است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگویی بومی برای ارتقای تاب آوری زیست محیطی این کلان شهر مذهبی، از طریق به کارگیری فناوری های هوشمند، انجام شده است. این مطالعه با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) و با استفاده از روش های بررسی نظام مند ادبیات، مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان و پیمایش میدانی انجام پذیرفت. جامعه آماری شامل ۲۵ نفر از مدیران و خبرگان حوزه مدیریت شهری قم و ۳۸۴ نفر از شهروندان ساکن بود که با روش های نمونه گیری هدفمند و تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته با پایایی تاییدشده (آلفای کرونباخ ۰٫۹۱) بود. داده ها با استفاده از روش های آماری پیشرفته از جمله تحلیل مسیر، همبستگی و رگرسیون سلسله مراتبی تحلیل شدند. یافته ها حاکی از تاثیر مستقیم، مثبت و معنادار فناوری های هوشمند بر تاب آوری زیست محیطی شهر قم است. همچنین، نقش میانجی حکمرانی هوشمند در این رابطه تایید شد. الگوی نهایی ارائه شده، چارچوبی اجرایی را برای دستیابی به کاهشی قابل توجه در سطح آلاینده ها (با هدفی در حدود ۲۸٪) از طریق استقرار سامانه های یکپارچه پایش بلادرنگ مبتنی بر اینترنت اشیاء (IoT) و تحلیل داده محور پیشنهاد می دهد. این پژوهش، با بومی سازی شاخص های تاب آوری و تلفیق آن با مولفه های حکمرانی هوشمند، گامی در جهت تحقق شهر سبز و پایدار در بافت مذهبی ایران محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، تاب آوری شهری ، حکمرانی هوشمند ، اینترنت اشیاء (IoT) ، شهر مذهبی ، قم