قواعد فقهی کارا در حوزه مدیریت پسماند

افزایش جمعیت، توسعه صنایع و گسترش شهرنشینی موجب رشد چشمگیر تولید پسماند و بروز چالش های زیست محیطی همچون آلودگی خاک، آب و هوا و تهدید سلامت عمومی شده است. مدیریت موثر پسماند تنها با ابزارهای فنی و قانونی میسر نیست، بلکه نیازمند پشتوانه ای نظری و شرعی است. فقه اسلامی با دارا بودن قواعد بنیادین می تواند چارچوبی جامع برای حفظ محیط زیست و مدیریت پسماند فراهم آورد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، هشت قاعده فقهی موثر در حوزه مدیریت پسماند را بررسی می کند: لاضرر، اتلاف، تسبیب، انفال، من له الغنم فعلیه الغرم، عدم افساد، حفظ توازن در طبیعت و مصلحت نظام. نتایج نشان می دهد که این قواعد، مبانی مسئولیت آلاینده، جبران خسارت، ممنوعیت تصرف در انفال، حفظ تعادل اکولوژیک و الزام دولت به تدوین قوانین الزام آور زیست محیطی را فراهم می آورند. همچنین، این اصول با مقررات حقوق ایران و کنوانسیون های بین المللی مانند رامسر، استکهلم و تنوع زیستی تطابق دارند و می توانند پشتوانه فقهی و حقوقی برای سیاست گذاری های پایدار در مدیریت پسماند محسوب شوند. فقه اسلامی از رهگذر این قواعد، ظرفیت ایجاد نظامی منسجم برای پیشگیری، کنترل و جبران خسارات زیست محیطی را داراست.

کلیدواژه ها:

فقه اسلامی ، مدیریت پسماند ، محیط زیست ، مسئولیت مدنی