حکمرانی زیست محیطی و تحول مفهوم حاکمیت در حقوق بین الملل معاصر

تحول مفهومی حاکمیت در حقوق بین الملل معاصر از مهم ترین پیامدهای گسترش حکمرانی زیست محیطی به شمار می آید. در این پژوهش، با رویکرد تحلیلی توصیفی و با مطالعه اسناد و رویه های بین المللی، تاثیر سازوکارهای حکمرانی زیست محیطی بر بازتعریف حاکمیت دولت ها بررسی شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که اصول و نهادهای نوین زیست محیطی، از جمله اصل همکاری بین المللی، اصل مسئولیت مشترک اما متفاوت و نظام چندسطحی تصمیم گیری، موجب پیدایش نوعی حاکمیت «مبتنی بر مسئولیت» شده اند که بر خلاف تلقی سنتی، صلاحیت دولت ها را در چارچوب تعهدات بین المللی و الزامات جهانی محدود می سازد. تحلیل اسناد کلیدی نظیر اعلامیه استکهلم ۱۹۷۲، اعلامیه ریو ۱۹۹۲ و سایر معاهدات حقوق بین الملل محیط زیست نشان می دهد که تعهد دولت ها به حفاظت از محیط زیست جهانی، بخشی از هنجارهای آمره در حال تکوین حقوق بین الملل است و در نتیجه، مرزهای سنتی میان حاکمیت ملی و منافع جمعی جهانی با ارائه اصول نوینی در حال بازتعریف اند. بر این اساس، نتیجه پژوهش حاکی از آن است که حکمرانی زیست محیطی نه به معنای نفی حاکمیت، بلکه بیانگر گذار از حاکمیت مطلق به حاکمیت مبتنی بر مسئولیت است؛ مفهومی که تداوم مشروعیت دولت ها را در گرو رعایت تعهدات زیست محیطی و همکاری در حفظ منافع مشترک بشریت قرار می دهد.

کلیدواژه ها:

حاکمیت ، اعلامیه استکهلم ۱۹۷۲ ، اعلامیه ریو ۱۹۹۲ ، اصل مسئولیت مشترک اما متفاوت ، منافع مشترک بشریت