تغییرات اقلیمی و چالش های دولت های مسئول در حقوق بین الملل

تغییرات اقلیمی یکی از بزرگ ترین تهدیدهای قرن حاضر علیه حقوق بشر و نسل های آینده است و ایران به عنوان کشوری بسیار آسیب پذیر، با خشکسالی های شدید، گردوغبار و مهاجرت اقلیمی دست وپنجه نرم می کند. با وجود رژیم حقوقی بین المللی تغییرات اقلیمی، چالش هایی نظیر ضعف ضمانت اجرا، دشواری اثبات رابطه علیت و ابهام در مفهوم ضرر اقلیمی، پاسخگویی موثر دولت ها را مختل کرده است. بررسی یکپارچه این تعهدات در پرتو حقوق بین الملل، آموزه های اسلامی و نظام حقوقی ایران تاکنون به صورت جامع انجام نشده است. این پژوهش با هدف پاسخ به این پرسش اصلی انجام شده که دولت ها به ویژه جمهوری اسلامی ایران در پرتو حقوق بین الملل، فقه اسلامی و قوانین داخلی چه تعهدات و چالش های حقوقی در برابر تغییرات اقلیمی دارند و چگونه می توان به حکمرانی اسلامی اقلیم محور و عدالت بنیان دست یافت. فرض پژوهش آن است که تلفیق اصول حقوق بین الملل با قواعد فقهی محیط زیست (خلافت، لاضرر، حرمت اسراف و عدالت بین نسلی) و اصل ۵۰ قانون اساسی، ظرفیت ایجاد الگویی بومی و کارآمد برای مقابله با بحران اقلیمی را دارد. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی–حقوقی، رژیم بین المللی تغییرات اقلیمی، نظریه مشورتی ۲۰۲۵ دیوان بین المللی دادگستری، منابع فقهی و قوانین ایران را تحلیل کرده و در نهایت پیشنهادهای عملی برای تقویت پاسخگویی دولت ها و تحقق الگوی شهر سبز اسلامی–ایرانی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

تغییرات اقلیمی ، مسئولیت بین المللی دولت ها ، عدالت اقلیمی ، فقه محیط زیست ، حکمرانی اقلیم محور