تحلیلی بر مفهوم سرزندگی در فضاهای عمومی شهر اسلامی (نمونه موردی: میدان امام علی اصفهان)

میدان ها به عنوان یکی از مهم ترین فضاهای عمومی شهری، نقشی اساسی در شکل گیری سرزندگی، تعاملات اجتماعی و تقویت هویت شهری ایفا می کنند. در شهرهای تاریخی ایران، میدان ها بستری برای حضور اقشار مختلف جامعه، انجام فعالیت های جمعی، برگزاری آیین ها و مراودات اجتماعی بودند و از این طریق حس تعلق مکانی، امنیت و پویایی اجتماعی را تقویت می کردند. این فضاها فراتر از عناصر کالبدی، واجد معناهای فرهنگی و اجتماعی بوده و نقش محوری در سازمان فضایی شهر ایفا می نمودند. با این حال، در شهرهای نوین و به ویژه در دهه های اخیر، با غلبه اتومبیل محوری و تغییر رویکردهای طراحی شهری، بسیاری از میدان ها کارکرد اصلی خود را از دست داده و به فضاهایی صرفا ترافیکی و عبوری تبدیل شده اند. این پژوهش با هدف تحلیل مفهوم سرزندگی در میدان ها و فضاهای عمومی شهرهای نوین اسلامی–ایرانی، میدان امام علی را به عنوان نمونه موردی مورد بررسی قرار داده است. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر مطالعات میدانی، مشاهده مستقیم و تحلیل پرسشنامه های تکمیل شده توسط شهروندان و کسبه پیرامون میدان بوده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می دهد که علی رغم برخورداری میدان امام علی از طراحی کالبدی نسبتا مناسب و تلاش برای بازآفرینی ظاهری با تاکید بر مفاهیم تاریخی، این فضا نتوانسته است زمینه ساز شکل گیری حضور پایدار شهروندان و فعالیت های جمعی متنوع شود. یافته ها بیانگر آن است که عواملی همچون عدم مشارکت موثر مردم در فرآیند طراحی و مدیریت فضا، تضعیف جلوه های تاریخی و خاطره انگیز میدان، نارضایتی کسبه و غلبه نگاه کالبدگرایانه بر ابعاد اجتماعی و رفتاری، از مهم ترین دلایل کاهش سرزندگی در میدان امام علی به شمار می آیند. در جمع بندی می توان گفت که تحقق سرزندگی در میدان های شهری مستلزم رویکردی جامع، انسان محور و مشارکتی است که در آن، علاوه بر توجه به کالبد، نیازهای واقعی کاربران، فعالیت های اجتماعی و ارزش های تاریخی–فرهنگی نیز مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

میدان امام علی اصفهان ، دسترسی شهری ، فضای عمومی ، سرزندگی ، فضای باز شهری