تحلیل مبانی مسئولیت مدنی ناشی از خسارات اقلیمی در حقوق ایران با تمرکز بر تئوری «ضرر فرضی» و مقایسه با مدل های حقوقی آنگلوساکسون

این پژوهش به بررسی ناکارآمدی قواعد سنتی مسئولیت مدنی ایران در جبران خسارات اقلیمی ناشی از ماهیت جمعی، تدریجی و چندعاملی این خسارات می پردازد و با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، ظرفیت تئوری «ضرر فرضی» را به عنوان راه حل بومی برای غلبه بر موانع سه گانه تقصیر، رابطه سببیت مستقیم و لزوم تحقق ضرر بالفعل ارزیابی می کند. مطالعه نشان می دهد که با وجود فقدان نص صریح، اصول قانون اساسی (اصل ۵۰)، قانون مسئولیت مدنی (ماده ۱)، قانون مدنی (ماده ۱۳۲) و قواعد فقهی «لا ضرر»، «تسبیب» و «اتلاف» امکان تفسیر موسع و پذیرش ضررهای علمی، محتمل و آینده نگرانه را فراهم می آورند. در مقایسه تطبیقی با نظام های آنگلوساکسون، مشخص شد که ابزارهای موفق کامن لا شامل مسئولیت مبتنی بر خطر، آلودگی تجمعی، معیار احتمال غالب در سببیت و به رسمیت شناختن زیان آینده، از طریق پذیرش قضایی تئوری ضرر فرضی و مسئولیت تجمعی قابل بومی سازی در حقوق ایران هستند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که کاربست این تئوری همراه با تفسیر پویای قوانین موجود و تقویت جایگاه داده های علمی در دادگاه ها، می تواند نظام مسئولیت مدنی ایران را از حالت واکنشی به پیشگیرانه و آینده نگر تبدیل کرده و زمینه پاسخگویی موثر به بحران اقلیمی و حمایت از حقوق نسل های آینده را فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، خسارات اقلیمی ، حقوق ایران ، تئوری «ضرر فرضی» ، آنگلوساکسون