تحلیل تطبیقی الگوهای کالبدی و اجتماعی در فضاهای تجاری سنتی و مدرن

این پژوهش با هدف تحلیل تاثیرات مدرنیسم بر دگرگونی شکل، عملکرد و معنای مراکز تجاری شهری انجام شده و به صورت مقایسه ای به بررسی دو گونه ی شاخص در شهر قم؛ یعنی بازار سنتی قدیم و مجتمع تجاری مدرن بازارشهر (هایپر استار) می پردازد. روش تحقیق به کارگرفته شده، کیفی و از نوع تطبیقی-تحلیلی است که داده های لازم از طریق مطالعات کتابخانه ای در حیطه ی مبانی نظری (فرهنگ، سنت و مدرنیسم) و همچنین مشاهده ی میدانی و برداشت کالبدی از دو نمونه ی موردی گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که مدرنیسم با محور قرار دادن عقلانیت ابزاری، کارایی و استانداردسازی، الگوی فضایی یکپارچه و چندعملکردی بازار سنتی -که در آن تجارت، تولید، تعاملات اجتماعی و فعالیت های مذهبی درهم تنیده بود- را به الگویی مجزا، تخصصی شده و عمدتا مصرف محور تبدیل کرده است. از لحاظ کالبدی، سازمان فضایی ارگانیک، رشد تدریجی و انطباق با بافت در بازار قدیم، جای خود را به فرمی متمرکز، هندسی و از پیش طراحی شده در مجتمع تجاری داده است. در بعد اجتماعی، فضای تعامل عمیق و خودجوش بازار به تعاملاتی گذرا و سطحی در چارچوب خرید تقلیل یافته و در عرصه ی معنا، مرکز تجاری مدرن به نماد جهانی شدن و مصرف گرایی بدل گشته که علی رغم تلاش های صوری برای تلفیق عناصر سنتی، قادر به بازتولید عمق هویت بخش و حس تعلق مکان در بازار سنتی نیست. در نتیجه می توان گفت گذار از سنت به مدرنیسم، همراه با تغییر پارادایمی از فضای عمومی جامعه محور به فضای نیمه عمومی مصرف محور بوده است.

کلیدواژه ها:

معماری بازار ، بازار سنتی ، مجتمع های تجاری ، بازار قم ، مدرنیته