بررسی تطبیقی اصول اخلاقی محیط زیست در فقه اسلامی و رویکردهای معاصر جهانی

در عصر حاضر که بشریت با بحران های زیست محیطی جدی نظیر گرمایش جهانی، کاهش چشمگیر تنوع زیستی، آلودگی گسترده منابع آب و خاک و نابودی جنگل ها روبرو است، نیاز به یک چارچوب اخلاقی جامع برای هدایت رفتار انسان نسبت به طبیعت بیش از پیش احساس می شود. این مقاله با رویکردی تطبیقی به بررسی اصول اخلاق محیط زیست از منظر فقه اسلامی می پردازد و آن را با رویکردهای نوین جهانی مانند اخلاق پایداری، اصل پیشگیرانه و مسئولیت نسل های آینده مقایسه می کند. تمرکز اصلی بر اصول بنیادین فقهی نظیر قاعده «لا ضرر و لا ضرار»، احیای اراضی موات، نهی از اسراف و تبذیر و مفهوم خلافت الهی انسان بر زمین است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای متون فقهی شیعه و سنی (مانند وسائل الشیعه، الکافی و الفقه علی المذاهب الاربعه) همراه با تحلیل تطبیقی اسناد بین المللی مانند توافق نامه پاریس (۲۰۱۵) و اهداف توسعه پایدار سازمان ملل (۲۰۳۰) است. یافته ها نشان می دهد که فقه اسلامی نه تنها با اصول اخلاقی جهانی همخوانی دارد، بلکه با تاکید بر بعد معنوی و مسئولیت الهی، انگیزه قوی تری برای حفاظت فراهم می کند. در نهایت پیشنهاد می شود که اصول فقهی در سیاست گذاری های زیست محیطی کشورهای اسلامی به ویژه ایران ادغام گردد تا تعادل پایدار میان توسعه اقتصادی و حفظ طبیعت برقرار شود.

کلیدواژه ها:

اخلاق محیط زیست ، فقه اسلامی ، پایداری ، خلافت الهی ، قاعده لا ضرر ، اسراف