از باغ تا حیاط: بازتفسیر کهن الگوی باغ ایرانی در حیاط خانه های تاریخی قم

کهن الگوی باغ ایرانی به عنوان یکی از بنیادی ترین نظام های فضایی معماری ایران، در طول تاریخ در مقیاس های گوناگون بازتولید شده است. حیاط مرکزی خانه های سنتی ایرانی را می توان بازتابی فشرده و بومی شده از این الگو در مقیاس سکونتی دانست. این پژوهش با هدف بازخوانی کهن الگوی باغ ایرانی در حیاط خانه های تاریخی شهر قم انجام شده است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر رویکرد تطبیقی است و داده ها از طریق مطالعات اسنادی، منابع کتابخانه ای و بررسی نمونه های شاخص خانه های تاریخی قم از جمله خانه شاکری، حاجی خان، لاجوردی زاده، حائری، جنتی، روحانی، ملاحسین مولوی، آیت اله فیض، سرکشیک زاده و یزدان پناه گردآوری شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که حیاط این خانه ها، علی رغم تفاوت مقیاس با باغ های ایرانی، از نظر هندسه محوری، مرکزیت فضایی، نقش عنصر آب و حضور گیاه، پیوندی عمیق با کهن الگوی باغ ایرانی دارد و می توان آن را نمونه ای کارآمد از بازتفسیر این الگو در معماری مسکونی شهر قم دانست.

کلیدواژه ها:

باغ ایرانی ، حیاط مرکزی ، کهن الگو ، خانه های تاریخی قم ، معماری بومی