ارزیابی کارآمدی حکمرانی چندسطحی محیط زیست در ایران بر اساس ترکیب چارچوب های حقوق عمومی و قواعد فقهی عدالت بین نسلی

با توجه به چالش های روزافزون زیست محیطی در ایران و پیچیدگی ساختار تصمیم گیری در سطوح ملی، منطقه ای و محلی، ضرورت بازنگری در کارآمدی حکمرانی چندسطحی محیط زیست بیش از هر زمان دیگری احساس می شود. این پژوهش با هدف ارزیابی میزان کارآمدی نظام حکمرانی محیط زیست ایران از منظر تلفیق اصول حقوق عمومی و قواعد فقهی عدالت بین نسلی انجام گرفته است. روش تحقیق ترکیبی از تحلیل اسنادی، داده های آماری و تحلیل محتوای کیفی قوانین، سیاست ها و برنامه های ملی زیست محیطی است. در گام نخست، چارچوب حقوقی حاکم بر سیاست گذاری محیط زیست در ایران شامل قانون اساسی، قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، برنامه های توسعه و مصوبات شورای عالی محیط زیست مورد بررسی قرار گرفت. سپس، اصول فقهی مرتبط با عدالت بین نسلی نظیر قاعده «اتلاف»، قاعده «لاضرر» و مفهوم «حق عموم در منابع طبیعی» تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد که با وجود ظرفیت های قابل توجه در فقه اسلامی برای حمایت از عدالت زیست محیطی، ضعف هماهنگی میان نهادهای اجرایی و تداخل وظایف میان سطوح مختلف حکمرانی (ملی، استانی، محلی) مانع تحقق مدیریت موثر منابع طبیعی شده است. نتایج آماری حاصل از شاخص های عملکرد سازمان حفاظت محیط زیست در دوره ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۲ حاکی از کاهش میانگین ۲۳ درصدی اثربخشی سیاست های محلی نسبت به اهداف ملی است. بر اساس تحلیل تلفیقی پژوهش، ایجاد نهاد هماهنگ کننده بین سطوح، الزام نهادهای حکمرانی به ارزیابی عدالت بین نسلی در تصمیمات زیست محیطی و بازتعریف مفهوم «حق عمومی محیط زیست» در قوانین مادر کشور، پیش شرط های اصلی ارتقای کارآمدی حکمرانی چندسطحی در ایران محسوب می شوند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی چندسطحی محیط زیست ، عدالت بین نسلی ، فقه اسلامی ، حقوق عمومی ، سیاست زیست محیطی