مطالعه ای بر آگاهی عمومی و اقدامات حفاظتی در مواجهه با تهدیدات پرتویی (تشعشعات هسته ای) با رویکرد مدیریت بحران؛ مقایسه استان های اصفهان و مشهد

با توجه به نقش حیاتی آگاهی عمومی و رفتارهای حفاظتی در شرایط بروز بحران های پرتوی، پژوهش حاضر با هدف سنجش میزان آگاهی، آمادگی رفتاری و اعتماد نهادی شهروندان دو شهر اصفهان و مشهد انجام شد. روش پژوهش توصیفی–مقایسه ای بوده و داده ها با استفاده از پرسش نامه ۲۰ سوالی استاندارد از طریق سامانه آنلاین «پرس لاین» گردآوری شد. نمونه شامل ۱۲۰ نفر از شهروندان (۶۰ در اصفهان و ۶۰ در مشهد) بود. ابزار اندازه گیری سه بعد اصلی را دربر می گیرد: ۱. آگاهی عمومی از اصول سه گانه حفاظت پرتوی (زمان، فاصله، حفاظ)، ۲. آمادگی رفتاری در مواجهه با بحران ۳. اعتماد نهادی نسبت به نظام ایمنی هسته ای کشور. نتایج نشان داد که میانگین سطح آگاهی عمومی در اصفهان ۳٫۲ از ۴ و در مشهد ۲٫۷ از ۴ بوده است؛ تفاوت معنا داری در سطح ۰٫۰۵ ≥ P مشاهده شد. همچنین، میزان آمادگی رفتاری در اصفهان به دلیل دسترسی بیشتر به آموزش های تخصصی و اطلاع از مراکز درمان پرتوی، حدود ۱۵٪ بالاتر از مشهد بود. در مقابل، شاخص اعتماد نهادی در هر دو شهر پایین تر از حد مطلوب ارزیابی شد، که بیانگر نیاز به تقویت ارتباطات بحران و اطلاع رسانی رسمی است. این یافته ها در چارچوب نظری تفکر آینده نگر و گفتمان هسته ای (Gilmore et al., ۲۰۲۴) و مطالعات آمادگی سازمانی (AlDawood et al., ۲۰۲۵؛ Kianataj et al.) تفسیر شد و نشان داد نارسایی در آموزش های مستمر، عدم دسترسی به پناهگاه های استاندارد، و ضعف اعتماد عمومی مهم ترین چالش های مدیریت بحران پرتوی در شهرهای غیرهسته ای محسوب می شوند. بر این اساس، پیشنهاد می شود برنامه های جامع HSE و آموزش عمومی با همکاری سازمان انرژی اتمی و وزارت کشور اجرا گردد تا فرهنگ ایمنی و آمادگی جامعه در برابر حوادث پرتوی ارتقا یابد.

کلیدواژه ها:

آگاهی عمومی ، تشعشع هسته ای ، مدیریت بحران ، آمادگی رفتاری ، HSE ، اعتماد نهادی ، اصفهان ، مشهد