آسیب شناسی یکپارچه مدیریت پسماند شهری قزوین با مدل DPSIR و ارائه راهکارهای عملی مبتنی بر حکمرانی سبز و مشارکت جامعه

هدف و زمینه: مدیریت پسماند شهری یکی از چالش های اصلی شهرهای متوسط کل دنیا است. شهر قزوین با تولید روزانه بیش از ۶۰۰ تن پسماند (معادل ۱.۱ کیلوگرم به ازای هر نفر) و دفن بیش از ۹۰% آن، با آلودگی آب های زیرزمینی، انتشار گازهای گلخانه ای و هزینه های بالای زیست محیطی مواجه است. این پژوهش با هدف آسیب شناسی یکپارچه وضعیت موجود مدیریت پسماند قزوین و ارائه راهکارهای عملی مبتنی بر حکمرانی سبز و مشارکت جامعه انجام شد. خلا اصلی، نبود چارچوب تحلیلی جامع برای شناسایی علل ریشه ای و نقش جامعه در چرخه مدیریت پسماند است. روش کار: مطالعه توصیفی-تحلیلی و کاربردی است. جامعه آماری شامل گزارش های رسمی مرحله دوم پروژه ارتقای مدیریت زیست محیطی شهرداری قزوین (۱۳۹۸) بود. ابزارهای جمع آوری داده شامل تحلیل اسنادی، مدل مفهومی DPSIR (نیروی رانش، فشار، وضعیت، اثر، پاسخ) و نقشه مفهومی فناوری (ITC-۷۴۹۰) بود. تحلیل با ترسیم دیاگرام های موضوعی و شاخص های کمی (تولید، ترکیب، نرخ بازیافت) انجام شد. یافته ها: نیروهای رانش: رشد جمعیت (۱.۸% سالانه) و مصرف گرایی. فشار اصلی: دفن ۹۰% پسماندها و تولید ۱۵ تن پسماند بیمارستانی روزانه. وضعیت: نفوذ شیرابه به سفره آبخوان، انتشار ۱۲۰ تن متان سالانه. اثرات: کاهش کیفیت زندگی، افزایش هزینه های درمانی. پاسخ های موجود (تفکیک ۵%، آموزش محدود) ناکارآمد هستند. نتیجه گیری: مدل DPSIR ابزاری موثر برای یکپارچه سازی داده ها و شناسایی گلوگاه های مدیریتی است. مشارکت جامعه از طریق تفکیک از مبدا، آموزش محله محور و کمپین های دیجیتال می تواند حجم دفن را تا ۳۰% کاهش دهد. پیشنهاد می شود سامانه مدیریت هوشمند پسماند مبتنی بر نقشه ITC و اپلیکیشن شهروندی راه اندازی گردد.

کلیدواژه ها:

مدیریت پسماند ، مدل DPSIR ، قزوین ، حکمرانی سبز ، مشارکت جامعه ، تفکیک از مبدا