زمین شناسی پزشکی معدن زرشوران آذربایجان ایران: ابعاد زمین شناسی، محیطی و سلامت انسانی

هدف و زمینه: معدن طلای زرشوران در شمال غرب ایران یکی از مهم ترین ذخایر طلادار آرسنیکی در خاورمیانه است که اثرات زیست محیطی و بهداشتی آن طی سال های اخیر نگرانی هایی ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف بررسی ارتباط میان ویژگی های زمین شناسی معدن زرشوران و خطرات ناشی از عناصر سمی بر سلامت انسان انجام شده است. خلا اصلی پژوهش در نبود مطالعات جامع میان رشته ای بین زمین شناسی و پزشکی محیطی در این منطقه نهفته است. روش کار: مطالعه حاضر به صورت مروری سیستماتیک انجام شده و داده ها از منابع کتابخانه ای، مقالات علمی داخلی و خارجی، و گزارش های رسمی سازمان زمین شناسی کشور جمع آوری گردیده است. مرور و تحلیل منابع با هدف شناسایی ارتباط میان ویژگی های زمین شناسی معدن زرشوران، رفتار ژئوشیمیایی عناصر سمی به ویژه آرسنیک، و پیامدهای زیست محیطی و بهداشتی مرتبط با آن انجام شده است. یافته ها: نتایج نشان داد که غلظت آرسنیک در خاک و رسوبات اطراف معدن زرشوران در برخی نقاط تا بیش از ده برابر حدود مجاز سازمان جهانی بهداشت (WHO) افزایش یافته است. همچنین میزان سرب و جیوه در منابع آب نزدیک به محل استخراج از حد مجاز عبور کرده و خطر بالقوه برای سلامت ساکنان محلی، دام ها و محصولات کشاورزی ایجاد کرده است. بیشترین تراکم عناصر سمی در راستای جریان های سطحی و جهت باد غالب مشاهده شد که نشانگر تاثیر مستقیم فرآیندهای معدنی و پسماندها بر گسترش آلودگی است. نتیجه گیری: پژوهش حاضر تاکید می کند که مدیریت ناکارآمد پسماندهای معدنی و فقدان برنامه های پایش زیست محیطی منظم، عامل اصلی گسترش خطرات در منطقه زرشوران است. با توجه به اهمیت سلامت جامعه محلی، اجرای طرح های بازسازی محیط، پایش دوره ای آلودگی و آموزش ساکنان درباره خطرات فلزات سنگین ضروری به نظر می رسد. نتایج این تحقیق می تواند مبنایی برای تدوین سیاست های پیشگیرانه و برنامه های ملی در حوزه زمین شناسی پزشکی و سلامت محیط باشد.

کلیدواژه ها:

زمین شناسی پزشکی ، معدن زرشوران ، آرسنیک ، عناصر سمی ، سلامت انسان ، آلودگی زیست محیطی