آلودگی هوا و تغییر اقلیم: مسیرهای محیط زیستی و سم شناختی و پیامدهای آن بر سلامت انسان

هدف و زمینه: آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی از مهم ترین چالش های محیط زیستی و سلامت عمومی در دهه های اخیر محسوب می شوند. مواجهه طولانی مدت با آلاینده ها و پیامدهای ناشی از گرمایش جهانی می تواند با افزایش استرس اکسیداتیو، التهاب و بروز بیماری های مزمن همراه باشد. با توجه به گستردگی اثرات زیستی و اپیدمیولوژیک این عوامل، بررسی مسیرهای سم شناختی و پیامدهای آن بر سلامت انسان ضروری است. روش کار: این مطالعه از نوع مروری بوده و با جستجوی سازمان یافته کلیدواژه های مرتبط در پایگاه های PubMed و Google Scholar طی سال های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ انجام شد. مقالات واجد شرایط پس از غربالگری انتخاب و بر اساس محتوای علمی و ارتباط با اهداف پژوهش مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها: نتایج نشان داد مواجهه با ذرات معلق (PM۲.۵) و (PM۱۰)، ترکیبات آروماتیک و فلزات سنگین با تولید گونه های فعال اکسیژن (ROS) و آسیب DNA همراه است که می تواند مسیرهای Nrf۲، NF-κB و MAPK را فعال کرده و استرس اکسیداتیو و التهاب سیستمیک ایجاد کند. از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی شامل افزایش دما، موج های گرما و ریزگردها ظرفیت دفاعی سلول و سیستم سلامت را کاهش داده و با افزایش بیماری های قلبی–عروقی، تنفسی و سرطان مرتبط است. مطالعات انسانی نشان داده اند که مواجهه شغلی با گرما (مانند کارکنان نانوایی) سطح MDA و NO را افزایش داده و تغییرات هماتولوژیک قابل توجهی ایجاد می کند. نتیجه گیری: ترکیب آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی به عنوان یک ریسک فاکتور چند بعدی، تهدید جدی برای سلامت انسان است. این یافته ها ضرورت اتخاذ رویکردهای حکمرانی محیط زیست شامل پایش آلاینده ها، کنترل منابع انتشار، توسعه انرژی های پاک و تقویت زیرساخت های نظام سلامت را برجسته می سازد. به علاوه، مطالعات آینده باید بر بررسی سازوکارهای سلولی و شناسایی مداخلات پیشگیرانه و درمانی متمرکز باشند.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوا ، تغییرات اقلیمی ، سلامت انسان ، استرس اکسیداتیو و التهاب ، سم شناسی محیط زیستی